Steun bij fusieplannen blijft cruciaal

Bestaat de ideale omvang voor een school? Wat is te groot, of te klein? Wordt er te snel gefuseerd? De Commissie Fusietoets Onderwijs sloot haar bestaan 14 januari af met een symposium over schaalgrootte. Hieronder de belangrijkste conclusies en opmerkingen.

Door het opheffen van de Commissie Fusietoets Onderwijs (per 1 januari 2019) wordt de rol van de medezeggenschapsraad bij een voorgenomen fusie groter en belangrijker. Maar om een goed en afgewogen oordeel te kunnen geven over zo’n fusieplan, heeft de mr meer ondersteuning nodig.

Dat vinden zowel schooldirecteuren en -bestuurders als onderzoekers, vakbondsbestuurders en het ministerie van OCW. Op een symposium dat de cfto half januari hield onder de noemer ‘school en schaal’, klonk breed ongerustheid over de extra verantwoordelijkheid van medezeggenschapsraden in het primair en voortgezet onderwijs op dit punt.

De medezeggenschap is door het wegvallen van de cfto ‘van cruciaal belang voor de lokale checks and balances bij een fusievoornemen’, aldus directeur generaal Alida Oppen van het ministerie OCW. Liesbeth Verheggen, voorzitter van de Algemene Onderwijsbond (AOb), vindt dat medezeggenschapsraden betere faciliteiten moeten krijgen, en meer ondersteuning nodig hebben, nu de cfto fusieplannen niet meer controleert. Daar ligt misschien een belangrijke taak voor het project Versterking Medezeggenschap, opperde zij. Verheggen benadrukte ook dat het nog belangrijker wordt om de medezeggenschapsraad al in een heel vroeg stadium ‘mee te nemen en te informeren’ als er plannen zijn om met andere scholen samen te gaan werken.

Kwetsbaar onderdeel

De rol van de medezeggenschapsraad is de afgelopen jaren steeds groter gemaakt, de mr praat en beslist over meer zaken mee op scholen, stelde Lenie Dwarshuis, de laatste jaren voorzitter van de cfto. “Maar de medezeggenschapsraad staat altijd op achterstand. Door de vliedende samenstelling en omdat ouders, leerlingen en personeel soms verschillende belangen hebben. Hoe goed je het ook wilt doen, de medezeggenschap is een kwetsbaar onderdeel bij een fusieproces.” Dwarshuis pleitte ook voor meer ondersteuning en faciliteiten voor de mr: “Om goed tegenwicht te kunnen bieden aan besturen, die huren immer extern ook vaak expertise in.”

Arnold Jonk, voorzitter van een college van bestuur in het primair onderwijs in Amsterdam beaamde de visie op de positie en kracht van medezeggenschap. Hij stelt in de praktijk vast dat het erg lastig is om van de mr een sterke partij te maken. Alle mr’s zijn natuurlijk verschillend, zei Jonk, maar “vanwege de vele wisselingen is er vaak weinig geschiedenis en expertise binnen een mr.”

Iedereen die betrokken is bij het po en vo verwacht dat het afschaffen van de fusietoets zal leiden tot meer fusies. De gezamenlijke conclusie van dit symposium was duidelijk: de ideale schaalgrootte in het onderwijs bestaat niet. Dus kijk goed om je heen naar ‘good practices’, adviseerde Verheggen: “daar kun je van leren bij fusies.”

Renée van Schoonhoven, bijzonder hoogleraar Onderwijsrecht aan de VU, schreef op verzoek van de cfto een essay over schaalgrootte in het onderwijs. Zij pleitte ervoor om alle kengetallen over het onderwijs makkelijk toegankelijk te maken: die cijfers zijn belangrijk voor medezeggenschapsraden. “Zeker bij krimp moet je over je eigen schoolplein heen kunnen kijken en weten wat er gaande is. In je eigen regio, maar ook landelijk.”

Identificatie

Er is helaas geen succesformule bij fusies, stelde Loe Sprengers, voorzitter Geschillencommissie Fusiegedragsregels bij de Sociaal Economische Raad. Dat geldt voor het bedrijfsleven, voor de publieke sector en ook voor het onderwijs, vindt hij. Altijd geldt: bezint eer ge begint, denk na over welke doelen je nastreeft, of er alternatieven zijn en of je organisatie wel herkenbaar blijft voor alle betrokkenen. “Identificatie met een organisatie is belangrijk. Pas op voor het omslaan van het wij- naar het zij-gevoel.”

Zowel Liesbeth Verheggen als Edith Hooge (voorzitter van de Onderwijsraad en hoogleraar onderwijsbestuur) benadrukten dat het niet om de grootte gaat, maar om de kwaliteit. Verheggen: “Welke schaal biedt de garantie voor kwalitatief het beste onderwijs voor deze leerlingen? Daar is niet één antwoord op mogelijk. Dus het is altijd maatwerk.” Edith Hooge: “De schaalgrootte in het onderwijs is elastisch. Je moet de context kennen. Er is geen causaal verband tussen de grootte van een school en leerling prestaties, tevredenheid, veiligheid of wat dan ook.”

Collectieve medezeggenschap?

Eugène Bernard, voorzitter college van bestuur van Ons Middelbaar Onderwijs (64 vestigingen, 62.500 leerlingen):
“Ik heb moeite met de scheiding van bevoegdheden die er is in de medezeggenschap. Ik vind het een weeffout in de regelgeving Als je met elkaar optrekt binnen een mr, moet je die bevoegdheden niet scheiden. Sommige ouders hebben echt briljante ideeën. Mijn pleidooi is om het onderscheid ongedaan te maken en een echt collectief te maken van de medezeggenschapsraad.”

Zulke collectieve medezeggenschap mag dan sympathiek klinken maar het is een heel slecht idee, vindt Liesbeth Verheggen, voorzitter van de Algemene Onderwijsbond. Bij de totstandkoming van de Wet medezeggenschap op scholen is het ook weleens genoemd, herinnert zij zich, dat ouders bijvoorbeeld instemmingsrecht zouden moeten hebben op de groepsgrootte in het basisonderwijs. “Wij zijn daar echt tegen. Straks bepalen ouders dan ook welke leerkracht er voor de klas staat. Er is weliswaar een gezamenlijk doel, maar ouders- en personeelsgeleding hebben niet hetzelfde belang. Dus dat vinden wij een heel slecht idee. Voor het basisonderwijs, maar ook voor het voortgezet onderwijs.”

Te groot of te klein?

Voorzitter Onderwijsraad Edith Hooge:
“Vaak wordt gewaarschuwd voor besturen die too big to fail zijn. Maar too big to succeed verdient ook aandacht. Is de omvang niet te groot om nog goed onderwijs te kunnen verzorgen? Kunnen bestuurders het allemaal nog wel overzien? Zowel de belangen van de individuele scholen als het geheel? Snappen ouders het nog? Komt de professionele docent nog tot z’n recht? Is er binnen een organisatie nog ruimte voor persoonlijk contact? Het gaat erom dat je de juiste vragen stelt over schaalgrootte, en dat begint bij de contacten tussen leerlingen, leerkrachten en ouders. Een bestuur kan zich ook realiseren: we zijn big enough to succeed.”

Arnold Jonk, bestuurder bij Tussen Amstel en IJ (19 po scholen in Amsterdam):
“De logica van groei is er ooit ingeslopen bij het onderwijs. Maar fuseren is geen doel op zichzelf. In plaats van de vraag: ‘Zijn we niet te klein, zou je je ook de vraag moeten stellen: zijn we eigenlijk niet te groot?”

Antoinette Marissink, directeur bestuurder van 1-pitter Pallas Athene College in Ede:
“Zeker als 1-pitter heb je goede tegenspraak nodig van een medezeggenschapsraad. Je trekt in een kleine organisatie altijd samen op met de mr, je neemt ze in een vroeg stadium mee. Ze zien natuurlijk álles in een kleine organisatie.”

Verschenen in infomr 1/2019

Categorie

Sleutelwoorden

Deel dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren