Afscheid van Amarantis

Het einde is nabij voor de Amarantis Onderwijsgroep, gestruikeld over financiële problemen. De onderwijskoepel waar 55 scholen met samen meer dan 30.000 leerlingen bij hoorde wás eigenlijk helemaal geen ‘groep’, zegt GMR-voorzitter Gerard Klein Poelhuis. “Het Amarantis-gevoel is nooit ontstaan.
Klein Poelhuis: "Iedereen bleef in z'n eigen gebouw, het personeel kende elkaar niet, niemand voelde verbinding. Dat wreekt zich. Men dacht binnen de verschillende groepen: als het bij mij maar goed gaat, de rest lost z'n eigen problemen wel op. Waarschijnlijk was het voor de groepsdirecteuren en het overige management ook wel zo'n ver-van-m'n-bed-show."
Als er al ergens sprake was van een 'Amarantis-gevoel' dan was dat bij de collega's die onder 'staf en diensten' vallen, denkt Klein Poelhuis. "Zij werkten voor de hele organisatie. En juist zij moeten weg. Dat is echt wrang." En bij 'zijn' eigen gmr, daar was ook wel sprake van enig Amarantis-gevoel, vindt hij. Maar voor de rest? Met zoveel gebouwen zo ver uit elkaar, ondermeer in Amsterdam, Utrecht, Amersfoort en Almere, met 'leerlingen'(vo) en 'deelnemers' (mbo), met glanzende nieuwe schoolgebouwen en oude troep: er was weinig gemeenschappelijks, behalve dan die naam. "Het college van bestuur heeft ervoor gekozen de onderwijsgroepen zelfstandig te laten functioneren.  Centrale sturing bleek gaandeweg een moeilijk proces door de gekozen organisatievorm , waarin elke groepsdirectie een collegiaal verantwoordelijkheidsmodel kende. En de  grootschaligheid creëert natuurlijk een geweldige afstand."
Het zijn drukke dagen voor de leden van de gmr: minstens een keer per week komen ze in vergadering bij elkaar. Er is vanuit de collega's nu ook aanmerkelijk meer interesse in het werk van de gmr, merkt de voorzitter. "We staan volop in de picture. Spelen natuurlijk een rol bij de opsplitsing van de financiën en nieuwe benoemingen. We nemen onze verantwoordelijkheid. In het college van bestuur en de raad van toezicht hebben inmiddels veel mensen hun post (moeten) verlaten. Wij proberen ons steentje bij te dragen aan de toekomst."
Cruciale vraag is natuurlijk: had de gmr wat kunnen doen. Hebben ze zitten slapen met z'n allen, of wel degelijk ellende aan zien komen, en iets gedaan.

Vinger aan de pols 
Gerard Klein Poelhuis: "We hebben de afgelopen jaren vaak gewaarschuwd. Gesprekken gevoerd. Ik denk dat we gedaan hebben wat we konden doen, we hebben de vinger goed aan de pols gehouden. We hebben medezeggenschap, géén zeggenschap.  De laatste twee jaar werd in de financiële commissie steeds duidelijker, dat er een financieel probleem aankwam. Maar toen was het eigenlijk al te laat. Ik denk dat we onze taak goed hebben vervuld. Maar we gaan in juni als gmr wel bij elkaar zitten en aan zelf-evaluatie doen. Dat is toch interessant."
Als Klein Poelhuis op ons verzoek terugkijkt, dan ziet hij in 2007  "een valse start".  Er lag destijds een positief fusierapport, en de gmr nam haar eigen verantwoordelijkheid en vroeg zelf ook een bureau voor een second opinion. Uit die twee zogeheten 'due diligence-rapporten' waarbij door een uitgebreid boekenonderzoek kansen en risico's in beeld worden gebracht (gebruikelijk bij fusie of overname) bleek niets vreemds. 

Tekort 
Al in het eerste financiële halfjaarverslag van de nieuwe organisatie, bleek een tekort van 10 miljoen, doordat er teveel aan huisvesting was uitgegeven. "Hierdoor hadden we als Amarantis  veel minder eigen vermogen dan gedacht. Er viel een lijk uit de kast, dat door  geen van de accountants was ontdekt. De solvabiliteit nam daardoor substantieel af." Het tekort werd afgeboekt op de jaarrekening 2006 van van fusiepartner ISA, maar dat loste het Amarantis-probleem niet op.  Klein Poelhuis: "We hebben elk jaar de nota financieel beleid, de jaarrekening en het financieel halfjaar verslag grondig bekeken. We kregen de stukken altijd en ook op tijd. We kunnen die cijfers goed lezen, er zitten een paar economen in de financiële commissie van onze gmr. Het was nooit een vetpot. We maakten ons echt zorgen om die solvabiliteit, we kwamen nooit boven de norm van 20% uit. Als we daar vragen over stelden zei het cvb dat er 'scherp aan de wind werd gezeild'. We hebben meermalen onze zorg uitgesproken naar de leden van de raad van toezicht: als Amarantis haar begroting niet gezond kreeg, hebben we gevraagd waarom zij daar eigenlijk toch mee instemden. 'Omdat de financiering vanuit het ministerie wegvalt als we niet instemmen', was hun antwoord. "Als er geen goedgekeurde begroting voor volgend jaar ligt, dan kunnen de salarissen niet uit worden betaald."
Er was sinds 2009 verscherpt toezicht vanuit het ministerie, maar omdat de begroting steeds sluitend was, zag niemand dat er iets echt fout zat, zegt Klein Poelhuis. "De begrotingen werden per groep ontwikkeld en ter instemming en advies voorgelegd aan de groeps-mr-en. Op centraal niveau zag je dat er weleens een groep met een tekort was en een andere groep met een overschot, maar de sommatie van alle deelbegrotingen zag er wel goed uit, dan is je rol als gmr uitgespeeld. Door het  zgn. collegiale verantwoordelijkheidsmodel bleek centrale sturing op overschrijdingen van de groepsbegroting een lastig karwei. Ook op het gebied van huisvesting  liepen de uitgaven de pan uit. Invloed hierop was door de gmr niet uit te oefenen." 

Hoge huisvestingskosten 
Cruciaal punt was dat de leningen in 2012 hergefinancierd moesten worden en dat dreigde niet te lukken. "Er waren nog steeds te hoge huisvestingskosten, en er bleek teveel onderwijzend personeel te zijn in sommige groepen, bijvoorbeeld Almere. Na de fusie was het leerlingenaantal daar hard gedaald, maar de formatie was niet kleiner geworden. Datzelfde bleek in Amsterdam-West in het mbo: een grote afname van het aantal leerlingen, maar geen aanpassing van de formatie, dus teveel personeelsleden. Uitgangspunt was, dat door 'vrije blije mobiliteit' dit wel zou worden opgelost. Niet dus. Ook de aantallen oop-ers liepen op door de fusie, er werd een eigen ict-afdeling opgetuigd, terwijl je denkt dat door schaalvergroting meer efficiency en kostenbesparing optreedt op dat vlak. Dat hebben we als gmr ook geroepen: er wordt geen schaalvoordeel behaald  door de fusie. We hebben als gmr meermalen onze zorg uitgesproken, maar we gáán er uiteindelijk niet over. Wij ontslaan het personeel niet. Je kunt het als gmr alleen maar constateren. Wij adviseren op de begroting, als je instemmingsbevoegdheid hebt is het anders. Het cvb maakte andere keuzen of zag de problemen niet. Er was ook een continuïteitsprobleem,  zowel in het college van bestuur als in het hele management, onder directeuren en teammanagers."
 Op 8 december 2011 kreeg de gmr te horen dat de situatie financieel dramatisch was, vanwege het tekort op de begroting voor 2012 en de dreigende onmogelijke herfinanciering.  "Dat was voor het eerst dat we wisten: er is echt een groot probleem. Het was alarmfase rood, dat was ons meteen duidelijk." Kunnen andere gmr-en hier nog van leren? Hij ziet dat niet, zegt Gerard Klein Poelhuis. "Er is sprake van een complex van factoren, het is niet appeltje-eitje. Elk jaar lag er toch een accountantsrapport, zij controleren de cijfers, je gaat er als gmr toch vanuit dat die hun werk goed doen."

Reactie René s'Jacob, enig overgebleven lid van het college van bestuur van Amarantis: "Deze kritiek is grotendeels terecht. Ik was binnen het cvb portefeuillehouder middelen. Mijn collega's noemden het 'scherp aan de wind zeilen' , ik vond het veel ernstiger dan mijn collega's in het cvb en de raad van toezicht het deden voorkomen. Ik heb in 2010 al meermalen gesteld dat er ingegrepen moest worden in het hr-beleid en het onderwijsportfolio, maar dat is niet gebeurd. Degenen die verantwoordelijk waren voor die portefeuilles zijn nu dan ook weg, ik zit er nog en neem de verantwoordelijkheid op me. Er had als collectief beter ingegrepen moeten worden, dat is waar. Ik kan het niet mooier maken dan het is." 

Terug naar af


Amarantis is afgeleid van het woord amarant, dat 'eeuwige groei en bloei' betekent, schrijft Bert Molenkamp, voorzitter van het college van bestuur in het eerste jaarverslag. De onderwijsgroep ontstaat op 1 januari 2007 door een fusie van het voortgezet onderwijs in Amsterdam (ISA) met het middelbaar beroepsonderwijs ROC ASA dat vestigingen heeft in onder meer Amersfoort, Amsterdam en Utrecht. Twee jaar later volgt nog een fusie met SIVOA (voortgezet onderwijs Almere). De laatste jaren was de organisatie onderverdeeld in zeven onderwijsgroepen en één groep staf en diensten.

De groep valt nu uit elkaar. Er blijven vijf zelfstandige onderwijsgroepen over. Dat betekent verhuizingen, vooral uit huurpanden; vastgoed in eigendom valt vanwege de economische crisis niet te verkopen. Er moet een sociaal plan komen voor 190 fte's.

"Een uniek proces", zegt Gerard Klein Poelhuis, voorzitter van de gmr, over het terugdraaien van de fusies. "Erg ingewikkeld, nog nooit gebeurd dus we moeten alles zelf uitvinden. We schakelen eventueel rekenkundige, juridische en organisatorische externe deskundigheid in om te onderzoeken of deze defusie goed vorm krijgt. Uitgangspunt is dat de nieuwe groepen met sluitende begrotingen een schone start kunnen maken."

Alle betrokkenen willen dat het snel zo ver is. De gmr van Amarantis blijft in deze vorm net zo lang bestaan als het college van bestuur, vermoedelijk tot 1 augustus 2012.

Verschenen in Infomr 2/2012

 

Gepubliceerd 2012-12-01 12:00:00

Categorie

Sleutelwoorden

Deel dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren