Twijfels overheersen bij prestatiebeloning

De eerste aanmeldingsronde voor de experimenten met 
prestatiebeloning sluit op 1 april. Besturen en leerkrachten hebben veel bedenkingen, zo blijkt. “We hebben nu wel wat anders aan ons hoofd met alle bezuinigingen die eraan komen.” De instemming van de personeelsgeleding van de mr is noodzakelijk als een bestuur mee wil doen aan de experimenten.
Het ministerie doet er alles aan om voldoende deelnemers te werven voor de proeven met prestatiebeloning. Eind vorig jaar hield het Centrum Arbeidsverhoudingen Overheidspersoneel (Caop) drie informatieve bijeenkomsten over de experimenten. Vele tientallen schoolleiders, bestuurders en hrm-functionarissen kwamen daar op af. Ondanks een promo-filmpje met staatssecretaris Zijlstra en een overmacht aan toekomstige begeleiders van de experimenten, hielden veel vertegenwoordigers van onderwijsinstellingen de boot een beetje af. Wat doet dat met de sfeer in een team, als een enkeling beloond wordt vanwege zijn of haar 'uitzonderlijk goede prestaties', luidde de retorische vraag van een manager. "Het wordt er vast niet gezelliger op in de docentenkamer."
Er komt vast extra papierwerk bij kijken, vermoedde een andere schoolleider. Klopt, volgens het Caop. "Extra toetsen, een nulmeting. Vragenlijsten die moeten worden uitgezet bij ouders en docenten. Ja. Een projectleider op een school is er waarschijnlijk een halve dag
per week mee kwijt. Maar er komt wel finan-
ciële compensatie voor die extra administratieve belasting." Meedoen kán voor een jaar, maar is wetenschappelijk gezien natuurlijk het minst interessant. "Maar drie jaar is wel érg lang om in zo'n experiment te stappen", verzucht één van de aanwezigen.

Bij ROC Zeeland en het Martinuscollege in Grootebroek was dat allemaal geen bezwaar. Hun besturen tekenden voor deelname zonder de medezeggenschapsraad om akkoord te vragen. Die overtreding van de regels, ontdekt door het Onderwijsblad van de AOb, zag staatssecretaris Zijlstra door de vingers. In antwoord op kamervragen van de SP schrijft Zijlstra dat de besturen hun aanmelding voor de pilot wel hebben besproken in de mr en dat er voldoende draagvlak was. Na bezwaren van medezeggenschapsraden zijn twee van de vijf pilot-scholen weer afgehaakt.

Koekje van eigen deeg
Patricia Striekwold, directeur van de John F. Kennedy Montessorischool Den Haag (onderdeel van Lucas Onderwijs), was één van de bezoekers van de regionale bijeenkomsten in december. Ze ging er 'open' naar toe, maar werd niet erg enthousiast, vertelt ze achteraf: "De vraag waar het om draaide was voor mij: gaat het bij dit experiment om het kind, of om het onderzoek. Persoonlijk denk ik het laatste en daar zitten we niet op te wachten in het onderwijs."
Dat er via het experiment extra geld voor onderwijs beschikbaar komt, 'is natuurlijk welkom'. Maar het betreft hier een koekje van eigen deeg, analyseert Striekwold, zoals veel collega's met haar: "Dat geld wordt weggehaald bij passend onderwijs. Dit wil volgens mij echt helemaal niemand die in het onderwijs werkt."
Haar eigen team bestaat zegt ze, uit 'gedreven mensen met hart voor de kinderen'. Ze had voordat ze naar de bijeenkomst ging wat collega's gepolst: zouden ze meer hun best doen als ze meer geld kregen? Haar team vond het een onzinnige veronderstelling. Een medewerkster van het Caop suggereerde dat haar leerkrachten daar, als ze er anoniem over zouden worden ondervraagd, wellicht heel anders op zouden antwoorden ('iedereen is gevoelig voor een financiële prikkel, al zeggen we het liever niet van onszelf'), maar Striekwold verwerpt die suggestie: "Ik ken mijn team." In het onderwijs draait het toch ook om teamwork, vindt ze. Prestatiebeloning draait juist om het individu.
In een promotiefilmpje van het ministerie over de experimenten zegt staatssecretaris Halbe Zijlstra dat 'leraren die er een schepje bovenop doen, leerkrachten die het verschil kunnen maken, daar straks ook voor beloond kunnen worden.' Dat is dus een pertinent foute aanpak, vindt Striekwold: "Denk aan een leerkracht in de onderbouw, die heel hard werkt met een leerling, maar dat komt er pas in groep 3 echt uit. Dan kan je toch niet die leerkracht in groep 3 extra gaan belonen? Terwijl dat zaadje in de onderbouw is geplant? Zo werkt het niet. Zo willen we hoop ik ook niet werken in het onderwijs. Natuurlijk moeten we kritisch kijken naar onze resultaten, maar dit is niet de goede manier."

Scheve ogen
Het is nu ook niet echt het goede moment voor arbeidsintensieve experimenten, vindt D. de Klepper, directeur van het bestuursbureau van de Stichting BOOR in Rotterdam. BOOR was onlangs in het nieuws vanwege grootschalige bouwfraude. "Er hangen op dit moment zoveel dingen boven ons hoofd, ook als je denkt aan gemeentelijke bezuinigingen en passend onderwijs. Dat gaat allemaal voor. We doen in elk geval niet aan de eerste experimenten mee. Er is een veelheid aan onderwerpen die voorgaan op dit moment."
Marina Zwaan, interim-directeur van basisschool Oudendijk in Woudrichem, geeft aan dat haar school ook afziet van deelname aan de experimenten. Na de bijeenkomst schreef ze een notitie, waarna het bestuur liet weten dat deelname akkoord was, mits het personeel daarmee instemde. Zelf zag ze deelname in eerste instantie wel zitten: "Je kunt roepen dat het niet werkt, maar als je dat met een experiment kunt aantonen, sta je sterker in je schoenen." Een aantal personeelsleden stond er 'neutraal' tegenover, zegt Zwaan "maar een deel van de personeelsgeleding in de mr was echt pertinent tegen het principe van prestatiebeloning. Ook met de gedachte dat het geld wordt weggehaald bij passend onderwijs."
Juist op een kleine plattelandsschool als Oudendijk is er veel onderling contact "en spreek je elkaar heus wel aan als iemand niet optimaal functioneert" vindt Zwaan. Het systeem van prestatiebeloning zou makkelijk leiden tot scheve ogen, denkt ze. "Wie bepaalt er op basis waarvan je als leerkracht iets extra's verdient? Stel dat je de citoscore neemt, waarom zou dat meer waard zijn dan een leerkracht die heel veel vooruitgang boekt met de sociaal emotionele ontwikkeling van leerlingen? Het Caop zegt dat je als school zelf de prioriteit bepaalt, maar juist als kleine school wordt je in zo'n experiment gekoppeld aan andere scholen, dan moet er toch consensus zijn over de prestatie-indicatoren."
Dat er extra geld komt voor goed presterende leerkrachten is op zich goed, vindt Zwaan "maar stel dat de prestatiebeloning straks wordt doorgevoerd, dan denk ik dat je iemand beter een interessante cursus aan kunt bieden om z'n deskundigheid te vergroten. Dat je geld hebt om een vervanger voor de klas te zetten en iemand vrij kunt roosteren. Dat lijkt me een betere motivatie dan netto extra geld op de rekening van één leerkracht."

Wetenschappelijke waarde onderzoek onduidelijk
Gaat een leerkracht beter werk leveren als 'ie een bonus krijgt? En hebben de leerlingen daar dan ook direct profijt van? Dat is de vraag die beantwoord moet worden bij het experiment met prestatiebeloning in het onderwijs. De experimenten moeten duidelijk maken of prestatiebeloning bijdraagt aan het verhogen van de kwaliteit van het onderwijs, en zoja, hoe dan. In 2015 moet er een wetenschappelijk verantwoord antwoord op die vraag liggen. Scholen mogen zelf beslissen of en in welk jaar ze mee willen doen aan het experiment. Hoeveel scholen er dus uiteindelijk mee doen en wat de wetenschappelijke waarde zal zijn van de uitkomsten is dus nog erg onduidelijk. De experimenten worden begeleid door het Caop, een kennis- en dienstencentrum op het gebied van arbeidszaken in het publieke domein.


Wat zit er in de pot?

Financiële vergoeding:
Het ministerie stelt 150 miljoen euro beschikbaar voor drie jaar experimenteren.
Maximale vergoeding/beloning per fte voor het experiment:
1700 euro (voortgezet onderwijs en mbo)
1250 euro (primair onderwijs)
1350 euro (speciaal onderwijs)
De onderzoekers bepalen willekeurig welke groep leerkrachten prestatiebeloning krijgt bij het experiment, en welke groep (de controlegroep) niet. Als deelnemer weet je in welke groep je zit. Je kunt als school beslissen voor teambeloning of individuele beloning, en naast geld kan de beloning ook bestaan uit bijvoorbeeld een studie of een congres.

 

De wet als breekijzer

De personeelsgeleding in de medezeggenschapsraad heeft instemmingsrecht op veranderingen in het beloningsbeleid, inclusief beoordelingssystemen. Dat staat in artikel 12 van de Wet medezeggenschap op scholen. Het ministerie herhaalt in de richtlijnen voor experimenten dat de mr moet instemmen voordat een school zich kan aanmelden.
Bij de bespreking gaat het niet alleen over geld: prestatiebeloning met alles wat erbij komt betekent ook een onderwijskundig experiment, iets wat eveneens valt onder de instemmingbevoegdheid van de personeelsgeleding. De oudergeleding komt eveneens aan het woord met een eigen instemmingsrecht en in het voortgezet onderwijs moet de leerlinggeleding instemmen met de regeling van de gevolgen.
De AOb blijft iedere mr oproepen om bonusplannen te blokkeren en voorstellen te melden bij de bond via het mailadres actie@aob.nl
Het dossier over deze kwestie, te vinden op www.aob.nl/prestatiebeloning bevat een handreiking aan de mr met alle details over de procedure en mogelijke manieren van reageren. De handreiking is onderdeel van het onderwerp 'Actie tegen prestatiebeloning' en staat onderaan opgenomen als pdf-bestand.

Verschenen in Infomr 1/2012

Gepubliceerd 2012-12-01 12:00:00

Categorie

Sleutelwoorden

Deel dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren