Let altijd op losse handjes

Plannen en protocollen zijn slechts de eerste stap naar een effectieve aanpak van agressie en geweld op school. De mr moet opletten dat veiligheidsbeleid 
zich zo snel mogelijk verspreidt over de hele schoolbevolking: personeel, leerlingen, ouders en maatschappelijke partners.
Op papier heeft het onderwijs alles bij de hand om gedegen maatregelen te nemen ter bestrijding van agressie en geweld. Menige medezeggenschapsraad boog zich al over de periodieke risico-inventarisatie en -evaluatie, de arbocatalogus, veiligheidsplan en afspraken over incidentenregistratie. Klaar? Nee, als de mr er zo over denkt tuimelt de raad in een nare valkuil. De dit voorjaar opnieuw verschenen veiligheidsmonitor toont aan dat leerlingen, ouders en personeel vaker geweldsincidenten ervaren. Beleid alleen helpt daar niet tegen.

Op basis van de Arbeidsomstandighedenwet heeft de mr een actieve rol bij de bestrijding van agressie en geweld. Dat is logisch, want onderwijspersoneel staat samen in de frontlinie: zowel de collega die het geweld te verduren krijgt als het team dat de gevolgen voor de lessen en de sfeer op school opvangt. De personeelsgeleding in de mr hoort advies te krijgen van de preventiemedewerkers die elke school heeft. De Arbocatalogus voor primair en voortgezet onderwijs geeft daarbij houvast voor iedere betrokkene. Deze is vastgesteld in overleg tussen bonden en werkgevers met goedkeuring door de Arbeidsinspectie. Ligt er een plan van aanpak op tafel om geïnventariseerde risico's te beperken, dan hebben de medewerkers in de mr instemmingsrecht. Er is niets op tegen ouders en leerlingen te consulteren, maar de stem van de personeelsgeleding is bij dit onderwerp doorslaggevend.

Werk schoolbreed
Het is echter onverstandig om agressie en geweld op school slechts te bekijken door de bril van het personeel. Ook al richten de regels van de Arbeidsomstandighedenwet zich alleen op werknemers, een goed veiligheidsbeleid hoort net zo goed aandacht te hebben voor de leerlingen en ouders. Elke school is een samenleving waarbij de veiligheid van personeel nauw verbonden is aan die van de leerlingen. Wanneer leerlingen zien dat de school ook aandacht besteedt aan hun veiligheid, verbetert dat zeker het werkklimaat voor het onderwijspersoneel. De mr kan ervoor pleiten om zulk schoolbreed veiligheidsbeleid op te stellen als onderdeel van de cyclus die de Arboregels voorschrijven. Op basis van artikel 10 van de Wet medezeggenschap op scholen praat de hele mr toch al mee over veiligheid, gezondheid en welzijn voor zover onderdelen niet apart zijn toegekend aan de personeelsafvaardiging.
Protocollen, plannen en beleid hebben pas zin als de schoolbevolking zich betrokken voelt bij het onderwerp veiligheid. Vertegenwoordiging van de mr in de formele discussie is niet genoeg om dat te bereiken. Wie agressie en geweld wil voorkomen, probeert gedrag van individuen en groepen te beïnvloeden. Dat begint in de praktijk bij het uitdragen van normen, regels en afspraken door iedereen en voor iedereen. Gebeurt er toch een incident, dan moet daarop een duidelijke en consequente reactie volgen. Alleen met overleg tussen bestuur en mr valt dit niet te bereiken.

Leg incidenten vast
Om te weten wat er gebeurt, is incidentenregistratie nodig. De wet verplicht dit al voor arbeidsongevallen met meer dan drie dagen verzuim als gevolg, maar voor scholen bestaan specifieke programma's die ook gebeurtenissen rond leerlingen vastleggen. Er is landelijke regelgeving op komst om deze incidentenregistratie overal op een minimumniveau te brengen. Het ministerie hoopt zo beter zicht te krijgen op de feiten: neemt het geweld daadwerkelijk toe of af in de komende jaren?

Op schoolniveau
Het ligt voor de hand om algemeen beleid rond agressie en geweld te bespreken in de gmr wanneer die er is, maar de AOb adviseert om direct over te schakelen naar de mr per school zodra concrete maatregelen en afspraken aan de orde zijn. Dat is de enige manier om het grootste deel van de schoolbevolking te bereiken. Spreek dus bovenschools gerust algemene uitgangspunten af over aangifte doen, het registreren van incidenten, en verhaal van schade op de dader. Schoolregels horen thuis op schoolniveau en moeten dus aan de orde komen in het schoolteam. h

Meer lezen:
• Sociale veiligheid in en rond scholen, uitgave ITS
• Cao primair onderwijs: Statuut sociaal beleid verplicht werkgever onder andere tot het opstellen van een veiligheidsplan.
• Cao voortgezet onderwijs: Artikel 18.6 verplicht werkgever maatregelen te nemen voor een gezonde en veilige leer- en werkomgeving.
• Arbocatalogus: www.arbocatalguspo.nl en www.arbocatalogusvo.nl
• Forum Veilige school: www.forumveiligeschool.nl deelt kennis en ervaring van direct betrokkenen.
• Centrum School en Veiligheid: www.schoolenveiligheid.nl bundelt alle beschikbare informatie over veiligheid op scholen.
• Helpdesk Veilige publieke taak: www.helpdeskvpt.nl helpt werkgevers met de berekening van op daders te verhalen schade.

Handen af van onze helpers

De overheidscampagne 'Veilige Publieke Taak', gestart in 2007, wil agressie en geweld tegen onderwijspersoneel en andere werknemers met een publieke taak tegengaan. Dat gebeurt onder het motto 'Handen af van onze helpers'. Als onderdeel van de campagne somt het programma Veilige Publieke Taak Onderwijs acht normen op:
• De school moet de gangbare normen vaststellen, die zonodig uitleggen en actief uitdragen bij medewerkers, leerlingen en ouders.
• Meld incidenten direct. Alleen dan is een adequate reactie mogelijk en kan er beleid worden gemaakt om het in het vervolg te voorkomen. Een klimaat waarin melden normaal is, past bij een professionele cultuur.
• Registreer, analyseer en evalueer incidenten op school. Hierdoor is het mogelijk van elkaar te leren en er vervolgens beleid op te baseren.
• Doe aangifte van ernstige incidenten. Dit bevordert het veiligheidsgevoel van medewerkers en leerlingen. Maak structurele afspraken met politie en justitie over de afwikkeling.
• Probeer schade van incidenten te verhalen op de dader en/of zijn of haar opvoeders. Uit pedagogische overwegingen kan het zinvol zijn dat de dader moet werken aan het vergoeden van financiële en geestelijke schade en aan het herstel van de relatie.
• Wees duidelijk in de reactie naar de dader van een incident. Normen moeten steeds opnieuw worden genoemd en uitgelegd. Het management heeft hierbij een voorbeeldrol.
• Zorg voor opleiding en training van medewerkers. Incidenten kunnen vaak worden voorkomen of beheerst door een professionele reactie: het tijdig signaleren van wat er aan de hand is, het investeren in de relatie en het geven van de juiste reactie op een incident.
• Zorg voor goede nazorg. Neem daarom in protocollen op hoe nazorg is geregeld. Bijvoorbeeld door gesprekken met schoolleiding, psychosociale nazorg, een extern begeleidingstraject en/of supervisie.

Controle: de zelfinspectie

Zijn het beleid en de genomen maatregelen voldoende? De test van de Arbeidsinspectie op www.zelfinspectie.nl kan daar informatie over geven. Op zelfinspectie.nl beantwoordt de mr vragen als 'Heeft u voldoende voorzieningen getroffen tegen agressie en geweld gericht op uw medewerkers?'
Bij de meerkeuze-antwoorden zijn de opties ja, nee of gedeeltelijk. Na het antwoord volgt een adviserende toelichting. Aan het slot van de test presenteert zelfinspectie.nl een lijst van punten die nog niet op orde zijn: alle vragen waar de zelfinspecteur 'nee' of 'gedeeltelijk' op moest antwoorden.


AOb: Ombudsman nodig tegen agressie en geweld

Een landelijke ombudsman moet een laatste toevluchtsoord worden voor onderwijspersoneel dat te kampen heeft met de gevolgen van agressie en geweld rond het werk. Dat bepleit de AOb in de parlementaire discussie over de aanpak van onveiligheid op scholen.

Werkgevers in het onderwijs kiezen nog te vaak voor pappen en nathouden als de school onder druk komt te staan van agressie. Die komt zowel van ouders die op hun strepen staan als van leerlingen die zich weinig meer laten zeggen door leerkrachten en ondersteunend personeel. In plaats van maatregelen te treffen die het personeel beschermen proberen werkgevers nog te vaak de kool en de geit te sparen, krijgt de AOb van getroffen leden te horen.
De schrijnende situaties die hiervan het gevolg kunnen zijn, vallen meestal buiten het takenpakket van de medezeggenschapsraad en andere overlegstructuren. Er is immers naast het algemene belang ook altijd een individuele zaak aan de orde. Naast ondersteuning voor leden door de vakbond zou er een onafhankelijke ombudsman moeten zijn die zich actief bemoeit met de veiligheid van werknemers met een publieke taak. Deze ombudsman kan ook optreden voor verwante beroepsgroepen, zoals ambulancepersoneel, buschauffeurs, medewerkers van uitkeringsinstanties en politieagenten.
Het wetsvoorstel voor het onderwijs over registratie van incidenten waar geweld aan te pas komt bevat nog te veel losse eindjes, oordeelt de vakbond. De informatie die de school verzamelt komt verplicht terecht bij landelijke instanties, maar betrokkenheid van personeel en ouders via de medezeggenschap is veel vrijblijvender geregeld. Ook krijgen scholen te weinig prikkels om met politie en gemeente te overleggen over de aanpak van gesignaleerde problemen.
Wanneer conflicten op de werkvloer in het onderwijs leiden tot agressie en geweld, vegen werkgevers deze incidenten volgens de AOb nog te vaak onder het tapijt. De bond krijgt daarover keer op keer signalen van haar leden, zegt adviseur medezeggenschap Marcel Koning.
"De plicht om zorgvuldig incidenten te registreren wint aan belang wanneer de werkgever deze informatie ook moet delen met zijn personeel", zegt Koning. "Informatieverstrekking op dit terrein is eenvoudig toe te voegen aan artikel 8 van de Wet medezeggenschap op scholen. Als er gebeurtenissen in de registratie ontbreken die bij de mr wel bekend zijn, heeft het bevoegd gezag iets uit te leggen. Zo'n controlerende functie kunnen het ministerie en de Onderwijsinspectie zelf nooit waarmaken."
In een brief aan de Tweede Kamer legt AOb-voorzitter Walter Dresscher de vinger op nog een zere plek in het wetsvoorstel: volgens het ministerie moet de school fysiek geweld alleen opnemen in de rapportage wanneer het leidt tot een verwonding of ander letsel. Wanneer een boze ouder een klap uitdeelt aan een leerkracht zonder dat er bloed vloeit of iets breekt, zou dit incident dus buiten de registratie blijven. Dresscher: "Dat kan toch niet de bedoeling zijn?"
De Tweede Kamercommissie voor onderwijs heeft zich bij een eerste schriftelijke beoordeling van het wetsvoorstel de vragen en opmerkingen van de AOb aangetrokken. Het pleidooi voor een ombudsman krijgt steun van de SP; het CDA voelt op dit terrein meer voor een klachtenlijn zoals die al bestaat in het mbo. De VVD wil weten of de regering ook signalen krijgt over werkgevers die geweldsincidenten in de doofpot stoppen en D66 bepleit uitbreiding van de incidentenregistratie naar gevallen van geweld zonder fysiek letsel.
De parlementaire behandeling van dit onderwerp gaat door zodra het ministerie reageert op de vragen en opmerkingen vanuit de politiek.

Verschenen in Infomr 4/2011

Gepubliceerd 2012-12-01 12:00:00

Deel dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren