Verticale scholengemeenschappen: Wapengekletter rond de ondernemingsraad

Sommige scholen voor voortgezet onderwijs nemen hun medezeggenschapswerk op de schop doordat het mbo in hun organisatie overstapt naar personeelsvertegenwoordiging via ondernemingsraden. In een verticale scholengemeenschap van mbo en vmbo moet de or alle personeelsleden vertegenwoordigen, ook de groep die tot nog toe met ouders en leerlingen aan tafel zit in de mr. In enkele andere samenwerkingsvormen brandt een strijd tussen werkgevers en vakbonden los nu de eerste ondernemingsraden op het punt staan aan te treden. De AOb wijst op de wettelijke plicht om de medezeggenschapsraad te behouden in de scholen voor vo. Sommige ROC-besturen vinden het beter om ook die te vervangen door een ondernemingsraad.

"Wij vinden medezeggenschap een groot goed. Als je dat uitspreekt, moet je er ook wat aan doen", zegt Han Schmeits, hoofd personeel en organisatie bij ROC West-Brabant. Met bestuursmanager openbaar voortgezet onderwijs Kees Rijgersberg zette hij de nieuwe structuur voor medezeggenschap in elkaar op verzoek van de raad van bestuur. Het belangrijkste uitgangspunt: zoveel mogelijk met elkaar aan tafel blijven zitten met respect voor ieders formele rechten.
Gezamenlijke vertegenwoordiging van personeel, ouders en leerlingen in medezeggenschapsraden verdwijnt in een verticale scholengemeenschap. Vanaf 1 maart geeft de ondernemingsraad stem aan het personeel. Leerlingen en studenten krijgen een deelnemersraad. De ouders kunnen een ouderraad oprichten. Dit laatste is niet overal vanzelfsprekend.
Rijgersberg wil voor ouders verder gaan dan de letter van de Wet medezeggenschap educatie en beroepsonderwijs (wmeb): "Op de aoc's en in het vmbo is het verplicht een ouderraad in te stellen. Voor het mbo geldt dat niet. Je hoeft het pas te doen als 25 ouders erom vragen. Zo willen wij niet werken. Ouders zijn onze partners, ook in het mbo. Als je een kind wilt opleiden, moet je daar met zijn drieën aan werken: de leerling, de instelling en de ouders."
ROC West-Brabant is de bestuurlijke koepel over (v)mbo- en vo-scholen die verspreid liggen tussen Andel en Tholen. Het Bestuurscentrum aan de rand van Etten-Leur is de plek voor concernkwesties, maar niet voor medezeggenschap over de dagelijkse praktijk. "Onderwijs maak je op locatie. Veiligheid speelt daar. Ouders en leerlingen willen praten over de onderwerpen waar ze mee te maken hebben."
ROC West-Brabant heeft één ondernemingsraad voor alle mbo- en vmbo-scholen ingesteld. Voor de medezeggenschap van de medewerkers op de locaties komen er onderdeelscommissies, een soort deelraden. De organisatie ziet dit als de beste manier om de medezeggenschap van ouders, deelnemers en personeel breed te organiseren. Volgens Schmeits en Rijgersberg past dit bij de organisatorische samenhang van de vmbo-scholen, de zogeheten entiteit. Het merendeel van de vmbo-scholen valt onder de wmeb, stellen zij, waardoor de ondernemingsraad de juiste weg naar medezeggenschap is.
De vakbonden maken daar bezwaar tegen: "Dit plan is in strijd met de wet", zegt AOb-medewerker Gerard Willemsen. "Enkele vmbo-scholen en de praktijkschool zijn en blijven scholen voor voortgezet onderwijs die onder de Wet medezeggenschap op scholen vallen. Ouders, leerlingen en personeel maken deel uit van de mr. De ondernemingsraad heeft er niets te zoeken."

Per locatie
In een verticale scholengemeenschap delen mbo en vmbo één brin-nummer, maar diverse vmbo-scholen van ROC West-Brabant staan in de bekostiging van het ministerie anders geregistreerd. Als gevolg daarvan houden ze hun huidige systeem voor medezeggenschap via de Wet medezeggenschap op scholen, vinden niet alleen de vakbonden maar ook het ministerie van onderwijs en het landelijk expertisecentrum voor medezeggenschap in het mbo.
Wanneer een samenwerking tussen ROC en vmbo wel heeft geleid tot een verticale scholengemeenschap, ligt de situatie anders. Daar geldt de Wet op de ondernemingsraden: voor het personeel van het vmbo treedt een ondernemingsraad op. De medezeggenschap van leerlingen is toegewezen aan een deelnemersraad. Op de vmbo-afdelingen dient een ouderraad te bestaan, maar op mbo-niveau kan de rol van de ouderraad beperkt blijven tot meepraten met vijf ouders die twee keer per jaar vergaderen. "Zo volg je de wet, maar komt er in de praktijk weinig terecht van medezeggenschap", voorspelt Rijgersberg van ROC West-Brabant. In aansluiting op de eerder gegroeide praktijk komen er ouderraden per locatie.
"Het huidige model voldeed, dus we hebben geprobeerd daar zo veel mogelijk bij aan te sluiten onder het bekende motto medezeggenschap volgt zeggenschap", vertelt Schmeits. "Daarbij hebben we met alle betrokkenen aan tafel gezeten. De wet is niet altijd even duidelijk. Er staat bijvoorbeeld niets in over de bevoegdheden van een ouderraad, dus wij hebben ouders gevraagd waar ze over zouden willen spreken."
Volgens AOb-medewerker Willemsen leidt de aandacht voor de positie van ouders in het mbo tot ongewenste en onwettige gevolgen op de vmbo-scholen. ROC West-Brabant betwist dat: "Wij gaat binnen het mbo verder dan de wet voorschrijft en handelen op 3 van de 21 scholen niet strikt volgens de letter, maar zeer zeker volgens de geest van de wet", zegt Schmeits.
Willemsen ziet het anders: "Zo helpt deze werkgever de bestaande medezeggenschap om zeep. Wij vrezen dat goede medezeggenschap hier ondergeschikt is aan besparing op faciliteiten. Straks is de volgende stap om ook de cao voor de bve-sector te pakken in plaats van die voor het voortgezet onderwijs. Er zijn nog enkele werkgevers die uit onkunde of onwil de wet verkeerd toepassen. De vakbonden blijven zich daartegen verzetten in samenwerking met de huidige medezeggenschapsraden."

Huiswerk gedaan
De wens om herkenbaarheid van de scholen voorop te zetten bleek op ROC West-Brabant niet direct uitvoerbaar. Grootste struikelblok: de raad van bestuur kan wel een ondernemingsraad instellen, maar daarmee bestaan er nog niet direct onderdeelcommissies op locatie. "De raad bepaalt zelf of er commissies komen. Daar is natuurlijk uitgebreid over gesproken en het zal ook wel gebeuren. Al het huiswerk is gedaan, de documenten liggen er en als in maart de ondernemingsraad aantreedt, kunnen de leden aan de slag."
Op locatie zullen leerlingen en ouders gezamenlijk vergaderen. De onderdeelcommissie kan de andere twee raadplegen, maar blijft een vertegenwoordiging van alleen het personeel. Het zal voor iedereen wennen zijn, voorspelt Schmeits: "De wettelijk toegekende bevoegdheden vormen de basis. Door op diverse niveaus de medezeggenschap in te richten maken we overleg mogelijk over relevante onderwerpen. Daarbij kunnen we elkaar overtuigen op basis van argumenten."
De precieze werking van de wet op de ondernemingsraden in het onderwijs is nog grotendeels onbekend terrein. De bevoegdheden van de or staan beschreven zoals dat past bij ondernemingen: het gaat om adviesrecht bij investeringen, samenwerkingsverbanden, fusies en overnames, nieuwe manieren van werken, technologie, milieu en de interne organisatie. Hoe zich dat in de praktijk vertaalt naar onderwijskwesties als de schoolbegroting, taakbeleid en het gebruik van gebouwen moet nog blijken.
De mbo-leerlingen in de deelnemersraad hebben vooral medezeggenschap over de praktische kwesties rond de inrichting van het onderwijs en mogen daarnaast alles aan de orde stellen waar ze over willen spreken. De ouderraad kan dit overnemen als belangenbehartiger van de minderjarige leerlingen, maar er valt op dit punt niets af te dwingen. Voor deze groep ligt dan ook geen landelijk modelreglement op tafel, al publiceerde het Expertisepunt wmeb wel een advieslijstje.

Goede wil
De formele splitsing van medezeggenschap en bevoegdheden tussen deelnemers, ouders en ondernemingsraad zoals opgelegd door de wmeb kan tot complexe en vervelende situaties leiden, beseft Schmeits. Maar een andere weg is er niet: "Je doet in zo'n geval je uiterste best om op basis van inhoudelijke argumenten de juiste keuze te maken met respect voor elkaars opvattingen. Pas als dat niet lukt, vallen we hier terug op de formele bevoegdheden."
AOb-medewerker Willemsen blijft strijden voor behoud van de medezeggenschapsraden op zoveel mogelijk vmbo-scholen inclusief hun advies- en instemmingsrechten uit de Wms: "Natuurlijk, wanneer iedereen van goede wil is en het spel open speelt, dan kan er in onderling overleg veel worden bereikt. De vraag is echter of je bij de start van een nieuwe regelgeving hiervan uit mag gaan als je weet dat er sowieso een aantal hobbels moet wordt genomen. Ik hoor het de rechter al zeggen bij het eerste het beste geschil: 'Heeft niemand zich dan gerealiseerd, dat dit een bron van conflicten zou kunnen worden?' De regels zijn misschien geen uitgangspunt voor het inhoudelijk overleg, ze moeten wel kúnnen fungeren als vangnet."

Taart geeft kandidaten een duwtje

Hoe krijg je meer dan dertien kandidaten voor een nieuwe ondernemingsraad, verdeeld over drie kiesgroepen? Bij ROC West-Brabant begon de campagne met uitgebreide informatie via e-mail en een eigen portal op de internetsite. Een speciaal or-logo zorgde voor de attentiewaarde, gecombineerd met de slogan 'Geef smaak aan ons ROC'. Op een gegeven moment was er voldoende belangstelling voor alle or-zetels, maar nog niet genoeg om verkiezingen af te dwingen. De projectgroep investeerde daarom nogmaals: in elke personeelskamer verscheen een taart mét logo en enthousiasmerende brief. Nog een e-mail erachteraan en jawel: voor de zes mbo-zetels, vier vo-plaatsen en drie posities voor oop staan nu meer kandidaten op de lijst. De campagne zorgt weer voor extra bekendheid en dat is goed voor de kwaliteit van de medezeggenschap, verwachten Rijgersberg en Schmeits. "De attentiewaarde is groter en het voelt toch anders wanneer je gekozen bent in plaats van dat je simpelweg een vrije zetel inneemt." De twee zijn zelf geen kandidaat: Rijgersberg komt als bestuursmanager reglementair niet in aanmerking, Schmeits verwacht dat hij als hoofd personeelszaken geregeld advies moet uitbrengen tijdens het overleg tussen ondernemingsraad en raad van bestuur.

Verschenen in Infomr 1/2011

Gepubliceerd 2012-12-01 12:00:00

Deel dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren