Verbouwen volgens het boekje kan niet

Een leerling in het voortgezet onderwijs heeft recht op twee m2 vrije ruimte in een theorie-lokaal. Een docent op nog anderhalve m2 meer. Deze normen uit de Arbocatalogus-vo zijn voor sommige scholen onbetaalbaar en onhaalbaar, merkte het Alkmaarse Murmellius Gymnasium.

Mooi gebouw, dat Murmellius. Rijksmonument. Gebouwd in 1939. Met fraaie, hoge lokalen. Maar te krap. Er komt een plan om te renoveren en uit te breiden met zes lokalen, 900 m2 bruto vloeroppervlakte. Daarmee zou de school nog dertig jaar vooruit moeten kunnen. Wim Passtoors, plaatsvervangend rector, gaat de coördinatie van de bouw doen. En ziet zich al snel geconfronteerd met de Arbocatalogus-vo. Mooi dat die catalogus er is, daar zijn alle betrokkenen het over eens. Maar de erin opgenomen normen blijken al snel een enorm struikelblok. Terwijl je ze niet eens echt riant kunt noemen: twee m2 nuttige oppervlakte per leerling en 3,5 m2 voor de docent, dat is beslist niet ruim in vergelijking met de normen voor kantoorgebouwen. Maar het is in elk geval iets.

Monumentenzorg
Het Murmellius bleek, ondanks alle goodwill van de wereld, onmogelijk aan de nieuwe normen te kunnen voldoen, zegt Harry Stein, lid van de personeelsgeleding van de mr. "De oudbouw valt onder Monumentenzorg en heeft een beschermde status." Het is zowel bij docenten als leerlingen het meest geliefde deel van de school: sfeervol, en met grote, hoge lokalen. Geschatte oppervlakte per lokaal 50 m2, en ouderwets hoog, dus kubieke meters genoeg. Het nieuwere gedeelte staat ernaast en werd tien jaar geleden toegevoegd: zeven lokalen en een gymzaal. De gemiddelde klassegrootte is 27,5 leerling. Wie zich aan de arbo-normen wil houden, kan uitrekenen dat er in de bestaande klaslokalen gezien de oppervlakte hooguit 23 leerlingen les mogen krijgen. "Dat betekent dus kleinere klassen, en meer personeel." En dat is natuurlijk onbetaalbaar.
Wim Passtoors heeft alle berekeningen keurig in een Excel-spreadsheet gezet, en de uitkomsten zijn bijna lachwekkend als het tegelijkertijd niet zo treurig was. De school heeft ruim 800 leerlingen en werkt om financieel uit te komen en de vereiste onderwijstijd te halen met een maximale klassegrootte van 32 leerlingen. Om aan de arbo-norm te voldoen en die leerlingen allemaal de vierkante meters te geven waar ze recht op hebben, zou het personeelsbestand met 40 procent moeten groeien. "Kleinere klassen, dat vinden de docenten natuurlijk heerlijk, maar het kost me jaarlijks tussen de 7,5 ton en 1,3 miljoen extra voor de formatie." Mogelijkheid twee: muren weghalen en grotere lokalen bouwen. Bij een klassegrootte van maximaal 32 leerlingen moet een theorielokaal minstens 67,5 m2 aan oppervlakte hebben. "Dan hebben we minstens 1,4 miljoen extra nodig aan bouwkosten." Om het aantal lokalen gelijk te houden, zou het Murmellius meer ruimte in beslag moeten nemen. Maar er is geen vierkante meter beschikbaar op de locatie: "We zitten ingeklemd tussen een hotel en woningen."
Alle opties om aan de nieuwe normen te voldoen kosten dus veel geld. Passtoors deed navraag bij alle mogelijke geldbronnen: het ministerie van OCW, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, het ministerie van Binnenlandse Zaken in verband met hun zeggenschap over het gemeentefonds, en de gemeente Alkmaar. Deze ronde leverde Passtoors de zekerheid op dat er vanuit die hoeken absoluut geen aanvullende financiering te verwachten was om te voldoen aan de arbo-voorschriften. Zelfs de wel beschikbare eenmalige OCW-subsidie voor een beter binnenmilieu bleek achteraf uitgeput. Wim Passtoors: "Toen heb ik de VO-raad benaderd en gezegd: we zitten aan alle kanten klem. De regel in de arbo-catalogus is keihard en we zien niet hoe we eraan kunnen voldoen."
Dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn, zegt Gerard Willemsen, jurist bij de Algemene Onderwijsbond en van meet af aan betrokken bij de besprekingen tussen de directie van het Murmellius, de pmr en VO-raad. "De arbo-catalogus geeft normen om te helpen, niet om scholen af te snijden van allerlei mogelijkheden. We geven met die normen een handreiking. Ik vind wel dat áls je daarvan af wilt wijken, je dat goed moet kunnen motiveren, ook naar de Arbeidsinspectie toe. En de medezeggenschapsraad moet natuurlijk akkoord gaan."
De VO-raad deelde die visie: de gestelde normen moeten volgens hen 'teleologisch' worden geduid. Dat betekent dat een rechter bij de beoordeling meer op de bedoeling van een wetsartikel moet letten, dan op de letterlijke bewoordingen. In dit geval dus: welk belang is er met die strenge normering gediend en kan het beoogde effect, een gezonde werk- en leeromgeving, wellicht op een andere manier worden bereikt?

Afwijken van de norm
De pmr en de mr van het Murmellius gingen ermee akkoord dat de school af wilde wijken van de norm. "Wij hadden daar in dit geval geen problemen mee", zegt Harry Stein. Datzelfde gold voor Gerard Willemsen namens onderwijsvakbond AOb. Voor iedereen was van meet af aan duidelijk dat de school een gezond binnenklimaat wel degelijk belangrijk vond, ook op minder vierkante meters. Besloten werd om aanvullende klimatologische installaties in te passen, zodat de school na renovatie wel kon voldoen aan de Frisse Scholen Norm niveau C van Senter Novum.
Is het Murmellius een uitzondering? Wim Passtoors denkt van niet. Hij merkte tot zijn schrik dat bouwers en architecten volslagen onbekend zijn met de Arbocatalogus-vo. "Die nieuwe normen gaan veel extra geld kosten. Dat geldt voor alle scholen die nieuwbouw gaan plegen of uit gaan breiden op een manier waarvoor een bouwvergunning nodig is. Als ze die op of na 1 januari 2010 aanvragen, krijgen ze ermee te maken. Klassen hebben vaak minimaal 27 leerlingen en het betekent al snel dat je meer grond moet hebben voor grotere lokalen. Je krijgt dan ook te maken met hogere bouwkosten."
De informatie over de Arbocatalogus-vo kom je zéker niet automatisch tegen als je als school gaat (ver)bouwen, merkte hij. "In de cao staat het even genoemd in een bijlage van twee regels en daar wordt verwezen naar de website van de VO-raad. Je moet er toevallig achterkomen en dat lijkt me geen goede situatie. Ik heb hier een boekje van het ministerie over scholenbouw, uit 2010. Er staat níets in over de Arbocatalogus-vo."

Onwerkbaar
Passtoors denkt op basis van de ervaringen bij zijn eigen school, dat de normen voor uitbreiding en aanpassing aan bestaande gebouwen eigenlijk onwerkbaar zijn. Ze vragen te veel dure aanpassingen. "Ik denk dat je moet stellen dat het streefgetallen zijn. Of je moet onderhandelen met het ministerie want er moet echt extra geld bij." Hij beseft dat het Murmellius voor de VO-raad een soort 'test-case' werd en de uitkomsten zijn volgens hem belangrijk: "Die normen in de catalogus lijken misschien een papieren tijger, maar je het niet netjes afdekt en iemand doet een beroep op de letterlijke tekst, dan kun je als school een flinke boete krijgen. Bovendien: we willen echt graag een frisse school zijn natuurlijk."
Het gymnasium uit Alkmaar is natuurlijk blij met de uitspraken van de VO-raad en de AOb. Het is de bedoeling de bevindingen zwart op wit vast te leggen. Daarna zal Arbo-VO met de sociale partners nog eens naar de teksten en normen in de catalogus kijken om te beoordelen of de nieuwe inzichten daarin te verwerken zijn.
En de verbouwing? Die is afgelopen zomer van start gegaan.

Veilig werken met hulp 
van de Arbocatalogus

De Arbocatalogus, met aparte versies voor primair en voortgezet onderwijs, is samengesteld door organisaties van werkgevers en werknemers. Zij bieden bewezen oplossingen aan voor echte risico's op het gebied van fysieke veiligheid, psycho-
sociale arbeidsbelasting en gezondheid. De catalogus is een aanvulling op de wettelijke arbovoorschriften die slechts hoofdlijnen beschrijven.
Lokale bijzonderheden spelen een rol bij afspraken over arbeidsomstandigheden en de personeelsgeleding in de mr moet dan ook aan tafel zitten als het hierover gaat. Volgens de wet medezeggenschap op scholen heeft de raad instemmingsrecht op diverse beleidsvoornemens van de werkgever.

De catalogus is te vinden op internet.
Primair onderwijs: 
www.arbocatalogus-PO.nl
Voortgezet onderwijs: 
www.arbocatalogus-VO.nl

Gepubliceerd 2012-12-01 12:00:00

Deel dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren