Friesland: Wie regisseert bij krimp?

De bevolkingskrimp in Limburg haalt al langer het nieuws, maar ook Friesland begint er steeds meer van te merken. Daar sluit elk jaar minstens één basisschool noodgedwongen de deuren. Hoe gaan directies en medezeggenschapsraden daarmee om?
De Leeuwarder Courant stond eind vorig jaar vol boze ingezonden brieven. Allemaal opgewonden reacties op een interview met Wubbo Wever, algemeen directeur van de Stichting Gearhing, het bevoegd gezag van 29 openbare basisscholen in Zuidwest Friesland. Wever gooide de knuppel in het hoenderhok door te stellen dat een kleine basisschool niet alleen maar open moet blijven om de leefbaarheid in een dorp te behouden. Daar is het onderwijs niet voor bedoeld, betoogde hij. "Het gaat om de kwaliteit van het onderwijs."

Hij kreeg de volle laag. De verontwaardiging in de regionale media was immens. "Een dorp zonder school is als een mens zonder hart", vond de voorzitter van dorpsbelang Goingarijp. En zelfs Geert Mak mengde zich in de discussie: "Een school is de motor van een dorp" en "hier worden heel veel kinderen met het badwater weggegooid."

Regie
Wever houdt zich sindsdien op de achtergrond, maar de discussie moet in het noorden hoognodig en grondig worden gevoerd, vindt zijn collega Albert Helder van onderwijsgroep Fier. Die heeft in de noordwesthoek van de provincie 19 openbare basisscholen. "De krimp gaat langzamer dan koorts, maar we moeten wel aan de slag." In januari beschreef de provincie de demografische ontwikkelingen voor de komende 15 jaar: aanhoudende dalende kindertallen. Als algemeen directeur van Fier mist Albert Helder regie op het vraagstuk van de bevolkingskrimp, zegt hij. "De gemeenten moeten echt hun regie-rol pakken. Wij vinden er als scholen natuurlijk iets van en we hebben er al volop mee te maken, maar we zijn niet de regisseurs. Het initiatief hoort bij de gemeenten te liggen. Ik wil wel graag meepraten over de vraag hoe je kwalitatief goed onderwijs en de werkgelegenheid kunt garanderen."
Blijven leunen op de kleine scholentoeslag met zijn norm van 145 leerlingen is te makkelijk, vindt hij. "Het is een eenvoudig rekensommetje. Binnen Fier hebben we een school van 32, maar ook één met 268 leerlingen. Je moet je afvragen wat een redelijke financiële onderbouwing is waarmee je een school nog in stand kan houden. Iedereen weet dat 85 procent van de kosten naar personeel gaat en 15 procent naar verf, de cv-ketel en de rest. Als 45 leerlingen bijvoorbeeld het omslagpunt is, dan kom je bij een dorpsschool met 35 leerlingen al tien keer 4.000 euro te kort, dat is driekwart baan. Hoeveel is zo'n school de gemeenschap waard? Veel? Dan moet je de tekorten van een school dus accepteren of moet de gemeente voor die personeelskosten bijleggen. Dan leg je de verantwoordelijkheid op de plek waar die hoort." Helder bepleit een regisseursrol voor de gemeenten en het instellen van een expertisegroep door organisaties als de VOS-ABB en de AOb. "Dat is echt hard nodig."

Samenwerking
Wubbo Wever pleitte voor meer samenwerkingsscholen: geen zuilen meer in de kleine dorpen. Twee scholen van 60 leerlingen zitten samen nog steeds onder de 145 leerlingen en houden dus recht op de kleine scholentoeslag. Een school met 30 leerlingen krijgt daarnaast 9000 euro per leerling, bij een school met 90 leerlingen gaat het om 4800 euro per leerling.
"De samenwerkingsschool is voorlopig het beste antwoord op het vraagstuk van de krimp", vindt ook Albert Helder. "Je houdt twee brin-nummers en twee verschillende typen onderwijs." Maar dit gaat natuurlijk alleen op als er nog twee verzuilde scholen zíjn in een dorp. De discussie over het opheffen van de laatste school is een andere, vindt hij. "Dat ligt heel gevoelig, daar zijn we nog helemaal niet uit." Daarbij dient ook de politiek de financiële en maatschappelijke afwegingen te maken, vindt Helder.
Bij de vier gemeenteraden waar Fier mee te maken heeft, ligt op dit moment een voorstel voor een samenwerkingsbestuur: een algemeen bijzondere basisschool, een eenpitter, wil aansluiten bij het totnogtoe openbare regionale samenwerkingsverband Fier. "Samen met de gmr hebben we een lang traject achter de rug. Het heeft veel tijd gekost, maar ik ben tevreden met wat er nu ligt. Dat moet dus nog wel worden afgetikt in vier gemeenteraden."
Ook de gmr blijkt tevreden. Het is erg belangrijk dat je als (g)mr tijdig wordt geïnformeerd, benadrukt Lara Breuker, leerkracht op basisschool de Pôlle in Marssum en voorzitter van de gmr van Fier. Ze steekt de loftrompet over de algemene directie. "We horen alle relevante informatie heel erg snel en kunnen in een vroeg stadium meedenken. We hebben van begin tot eind meegedaan in een traject waarbij er nu het advies ligt voor die samenwerkingsschool. Een openbare en een bijzonder neutrale gaan samen en zoiets zorgt natuurlijk voor veel onrust bij het personeel, vooral op de openbare school. Omdat we er in een vroeg stadium bij betrokken waren, hebben we steeds de vinger aan de pols gehouden: wat leeft er op de scholen, wat willen leerkrachten weten over hun positie. We hebben een paar keer informatiebijeenkomsten georganiseerd om de vragen te inventariseren en de onrust weg te nemen. Leerkrachten waren bijvoorbeeld bang dat ze verplicht zouden kunnen worden om op de algemeen bijzondere school les te gaan geven. Die angst hebben we weg kunnen nemen."
Het zal niet voor het laatst zijn dat de gmr hiermee te maken heeft, vermoedt ze. Een aantal scholen in de noordoosthoek van de provincie zit dicht tegen de opheffingsnorm aan. Lara Breuker: "We hebben hier onlangs weer een bijeenkomst gehad met de algemeen directeur van Fier, waarin hij ons de prognoses uit de doeken heeft gedaan. Dat was weinig goed nieuws. Die krimp merken we hier erg. Er worden sowieso geen nieuwe mensen aangenomen, en voor jonge leerkrachten lijkt het erop dat er voorlopig geen vaste baan inzit."


De stekker eruit

Daniëlle Rubing, ouder en lid van de mr van de openbare Menno van Coehoornschool in Leeuwarden, heeft haar kinderen onlangs ergens anders aan moeten melden. De Menno van Coehoorn sluit deze zomervakantie de deuren definitief. De school heeft nog 45 leerlingen. "In de stad is dat dodelijk weinig", zegt Daniëlle. Eind vorig jaar meldde de directie dat de overkoepelende stichting Proloog de stekker eruit ging trekken. Een paar jaar eerder was de Menno van Coehoorn nog gefuseerd met de Tjerk Hiddes en de Goudenregen: samen vormden ze Oudoost, met drie locaties. Er was een plan voor nieuwbouw en de drie vestigingen zouden tot die tijd open blijven.
"Maar die belofte kunnen ze dus niet hard maken. Het kost teveel, de nieuwbouw is uitgesteld. Er ligt een slecht inspectierapport, de school krijgt een slechte naam, ouders halen hun kinderen weg, en het tij valt niet meer te keren." De mr had natuurlijk wel door dat het niet goed ging, maar kreeg bij Proloog geen antwoord op vragen, zegt Daniëlle. "We hebben al mr dus echt véél te laat te horen gekregen dat we gingen sluiten. Toen konden we echt niets meer inbrengen." Sluiting is niet meer te voorkomen, erkent ze. "Het kostenplaatje is helder uiteengezet. Ik zag ook: dit slaat helemaal nergens meer op. Als ik de directeur van Proloog was, deed ik hetzelfde."

Verschenen in Infomr 2/2010

Gepubliceerd 2012-12-01 12:00:00

Categorie

Sleutelwoorden

Deel dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren