Eigen rol personeel en ouders: Welk belang is ons belang?

Eigenlijk heeft elke school twee ‘medezeggenschapsraden': 
die van het personeel en die van de ouders plus leerlingen. De geledingen vormen samen de mr, maar zitten soms apart aan tafel met directie en bestuur. Vooral wanneer het om directe belangenbehartiging gaat, trekken mr-leden gescheiden op.
Goed onderwijs in prettige werk- en leeromstandigheden is vanouds een zaak van de hele mr, maar sommige onderwerpen zijn vooral een kwestie voor personeel of raken juist alleen de ouders. Tot 2007 moest toch de hele mr aan tafel zitten wanneer een dergelijk punt aan de orde kwam in het overleg met het bevoegd gezag. De wetgever heeft daar een streep doorgehaald en dat stemde niet iedereen vrolijk. De tegenstanders van de maatregel vinden dat personeelsbelang ook ouderbelang is, en andersom.
In de praktijk blijkt de nieuwe regel juist goed aan te sluiten bij de trend om de mr-geledingen meer zelfstandige bevoegdheden te geven. Zo ontstaat er in de mr naast prettige harmonie ook ruimte voor afweging van belangen die niet altijd parallel lopen, of die zelfs tegenover elkaar kunnen staan. Een mr komt verder wanneer de tegenstelling duidelijk is en de rollen zijn afgebakend. In de oude situatie konden ouders en personeel elkaar in een wurggreep nemen, waardoor de mr niet tot een besluit kwam.
De onderwijsvakbonden, en vooral de AOb, hebben zich de laatste jaren sterk gemaakt voor een betere positie van de personeelsgeleding in de mr. De leden van deze pmr zijn ook de oren en ogen van de bonden op de werkvloer bij de uitvoering van de cao en het maken van afspraken over aanvullende regelingen per schoolbestuur. Zowel de wetgever als de werkgevers steunen deze gedachte.
Het logische gevolg: de werkgever en de pmr moeten samen praten over de arbeidsvoorwaarden het personeelsbeleid, zonder dat er ouders en leerlingen aan tafel zitten. De Wet medezeggenschap op scholen kent nog meer van dergelijke terreinen die exclusief aan personeel, ouders of zelfs leerlingen zijn toebedeeld.
Dat arbeidsvoorwaarden niet meer allemaal bepaald worden op landelijk niveau, is een uitvloeisel van de toenemende autonomie van de schoolbesturen, de werkgevers. Zij ervaren centrale regelingen als een keurslijf en pleiten voor maatwerk. In de cao-onderhandelingen leidt dit tot een tweetrapsraket: bonden en werkgeversorganisaties bepalen centraal een kader en de cao legt vast dat pmr en werkgever dit in nader overleg uitwerken. Het voortgezet onderwijs werkt al zo, het primair onderwijs volgt binnenkort.

Altijd informatie
Voor ouders staat het schoolbeleid steeds nadrukkelijker op de mr-agenda. Zij willen weten wat dit beleid voor hun kinderen betekent en ze eisen met de wet in de hand invloed op bij het opstellen en uitvoeren ervan. Van oudsher kon dit al voor de levensbeschouwelijke grondslag, tegenwoordig gaat het ook over de ouderbijdrage, buitenschoolse activiteiten, normen en waarden, kleding, gedrag, sociale veiligheid en de inrichting van de buitenschoolse opvang. De wet geeft de oudergeleding in de mr op veel van die punten een eigen instemmingsrecht waar het personeel niet aan te pas komt.
Dwingen deze regels een mr dan ook om de 'andere' geleding helemaal buitenspel te zetten? Nee, want de ouders krijgen wél alle informatie die de pmr ontvangt over de onderwerpen waar het personeel exclusief medezeggenschap heeft. Andersom is het bestuur ook verplicht om het personeel in te lichten over alle punten die in het overleg met de ouders aan de orde komen. En natuurlijk kan deze geleding met de mr-collega's over deze onderwerpen praten of een formele bespreking beleggen. Aan het instemmingsrecht van de andere geleding valt niet te morrelen: dat blijft bij de groepering die het van de wetgever heeft ontvangen.
Het jongste ITS-onderzoek naar de praktijk, 'Medezeggenschap: wind in de zeilen', constateert dat gescheiden verantwoordelijkheden niet leiden tot een kloof tussen personeel en ouders: "In het basisonderwijs/speciaal basisonderwijs blijven de personeelsleden gezamenlijk met de ouders optrekken. In het voortgezet onderwijs en bij expertisecentra so/svo is de personeelsgeleding van de mr eigenstandiger gaan optreden en vindt men iets meer dat de flexibiliteit wat betreft de inrichting van de medezeggenschap is vergroot."

Geen breuk
Dit wijst niet op een breuk met het verleden, want in het primair onderwijs was de band tussen ouders en team altijd al inniger dan op middelbare scholen. Toch komt er nog een belangrijke wijziging aan voor de basisschool als ook daar de pmr een rol krijgt bij de onderhandelingen over decentrale arbeidsvoorwaarden. Net als in het voortgezet onderwijs treedt de minister terug van de onderhandelingstafel en neemt de PO-raad de volledige werkgeversverantwoordelijkheid op zich. Vanwege de wens voor maatwerk, zullen bonden en PO-raad ook hier onderwerpen aanwijzen die binnen kaders voer zijn voor afspraken per school. De pmr krijgt er werk bij in het belang van de leerkrachten. De leden moeten erop rekenen dat ouders hierover wel informatie ontvangen, maar verder geen rol spelen.
Wat gaat voor? De belangen van ouders, leerlingen en personeel of het voortbestaan van de instelling? Beleidsbeslissingen die voor de ene groep essentieel zijn, kunnen voor de andere groep nadelig uitpakken. Dat moet de personeelsgeleding wel beseffen bij onderwerpen waar de ouders strikt genomen geen stem hebben.
Een mr die zich rekenschap geeft van de gevolgen, kan passende maatregelen bepleiten om het leed te verzachten. Zo hoort het, blijkt uit diverse uitspraken van geschillencommissies. Het mr-oordeel over bijvoorbeeld een fusie, kan niet alleen gebaseerd zijn op de vraag of de instelling ervan profiteert. De initiatiefnemer moet de gevolgen op hoofdlijnen voor alle betrokken groepen beschrijven, zodat de geledingen hun specifieke problemen kunnen bespreken. Over onderdelen van een belangrijk besluit die een geleding in het bijzonder raken, heeft die geleding in de praktijk altijd instemmingsrecht.

Betrokken partners
De voltallige mr vertegenwoordigt personeel, ouders en leerlingen bij het schoolbestuur wanneer dit beleid uitzet of strategische beslissingen neemt. Het primaire proces van de school - de verzorging van goed onderwijs aan de leerlingen - staat voorop, onmiddellijk gevolgd door de behartiging van de belangen van de onderscheiden geledingen. Elke mr is een vaste en betrokken gesprekspartner voor het bestuur en kan over alle zaken meepraten en adviezen geven.
Op bepaalde onderdelen van dat algemene beleid heeft de wetgever de positie van de mr verstevigd: daar moet de raad expliciet om advies worden gevraagd of zelfs om instemming. De landelijke commissie onderwijsgeschillen of de rechter kan dan eventueel bemiddelen, en zo nodig een bindende uitspraak doen waarmee partijen in de praktijk verder kunnen.
Op vele terreinen treedt de mr als een geheel op tegenover de bestuurder. Toch kan het voorkomen dat die over een algemene kwestie uitsluitend met de ouders of het personeel wil praten. Dit mag van de wet alleen bij uitzondering en pas als tweederde van de leden van de raad hebben ingestemd met de afwijking van de normale procedure.
Na zo'n gesprek moeten de geledingen in de mr weer als bondgenoot verder om te adviseren of instemming te verlenen.

Praktijkbelangen ouders en personeel:
Het onderwerp kwam in menige medezeggenschapsraad aan de orde, toen eenmaal duidelijk was dat de schoolboeken met ingang van dit jaar 'gratis' zouden worden voor ouders. Wie ging de € 7,50 portokosten per leerling betalen?
De ouders, dachten de leerkrachten vaak. Die paar postzegels waren toch een schijntje, vergeleken met de kosten die ze eerdere jaren kwijt waren?
Dat mocht zo zijn, maar heel wat ouders in de mr trokken aan de bel, en uiteindelijk kregen ze gelijk van zowel het ministerie als de VO-raad. Gratis is gratis, en de portokosten komen dus voor rekening van de school.
Waarom betaalt onze school trouwens die borg van 70 euro per pakket niet, opperde laatst een gmr-lid van een grote scholenkoepel in Rotterdam. De koepel heeft volgens deze docent (en volgens de site: hoerijkismijnschoolbestuur.nl 'vele tonnen' aan reserves op de bank staan. 'Dan kunnen wij die borg toch wel voorschieten?'. Maar hij vond geen medestanders binnen zijn mr. Laat de ouders en het boekenhuis dat maar onderling regelen, daar houden we ons als school buiten, was de overheersende mening.
Belangen van ouders en personeel lopen vaker uiteen, ook al zitten ze gezamenlijk in de mr. Op een school voor voortgezet onderwijs in het midden van het land sprak de mr uitgebreid over de besteding van de kwaliteitsgelden. Wat wordt daar extra van gedaan, wilde de oudergeleding graag weten. Wat gebeurt er nu wél, en eerst niet? Het geld bleek onder meer besteed aan een cursus voor het management. Daar was de oudergeleding niet direct van gecharmeerd. "Zij zitten toch meer op de lijn dat zulk geld rechtstreeks aan het onderwijs aan hun kinderen ten goede komt", aldus een personeelslid in de mr. Uiteindelijk liet de oudergeleding zich overtuigen: goed management is belangrijk voor de kwaliteit van het onderwijs.
Naast geld kunnen ook arbeidsvoorwaarden in beeld komen als belangentegenstelling. Op een basisschool in Utrecht, waar een nijpend gebrek was aan overblijfkrachten, zagen de ouders het wel zitten als de leerkrachten die taak op zich zouden nemen. Iets kortere pauze, de diensten delen, dat kon toch best? Binnen de mr kwam de personeelsgeleding onmiddellijk in het geweer: een taakverzwaring. En bovendien: tijdens de pauze kan het personeel onderling even goed bijkletsen. Diensten op het schoolplein zouden dat de lastiger maken.
De oudergeleding in een mr is vaak behoorlijk kritisch, zeker in het voortgezet onderwijs. "Voor ons is samenwerking met de directie heel erg belangrijk", zegt Tom Lantsheer, lid van de personeelsgeleding in de mr van het Guido de Brès in Amersfoort. "Je merkt dat de oudergeleding daar soms anders tegenover staat. Ik denk dat het komt omdat veel ouders uit het bedrijfsleven komen, en gewend zijn om hard te onderhandelen. Zij willen van alles vastleggen, stellen tijdslimieten, maar je merkt dat het bij de personeelsgeleding wat anders ligt. Dat is niet onze cultuur op school. Op school gaat alles wat trager. Sommige ouders vinden de sfeer dan te gemoedelijk. Daar kunnen wij als personeel goed mee leven, maar zij beoordelen dat dan als niet professioneel." De mr van het Guido de Brès heeft besloten de ruis in de communicatie aan te gaan pakken: ouders en personeel gaan gezamenlijk op cursus.
Soms ben je als personeelsgeleding veel met je eigen agenda bezig, zegt Ineke Botterweg, lid van de personeelsgeleding in de mr van basisschool de Dorpsbeuk in Scherpenzeel. "Bij het plannen van studiedagen bijvoorbeeld: wij trokken onze agenda's en planden die in met de directie. Klaar. In de mr kwam op een gegeven moment een vraag van de oudergeleding: konden wij die studiedagen niet koppelen aan een weekend? Dan hadden ouders en kinderen er ook nog profijt van." Zinnig voorstel, vond ook het personeel binnen de mr. Zo gebeurt het sindsdien.
Ook bij de discussie over invoering van een continurooster merkte de Dorpsbeuk dat ouders en personeel er anders tegenaan keken. Het personeel was voor, maar de ouders in de mr vroegen een uitgebreide enquête. Daaruit bleek overduidelijk dat een grote meerderheid van de ouders de kinderen tussen de middag thuis wil zien eten. "Dat is hier nog echt gewoonte, we zitten op een dorp. Daar wordt door veel mensen warm gegeten tussen de middag", aldus Botterweg. Van tevoren was afgesproken dat de meerderheid de doorslag zou geven. Het continurooster voor Scherpenzeel staat voorlopig in de ijskast.

Verschenen in Infomr 3/2009

Gepubliceerd 2012-12-01 12:00:00

Deel dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren