Politiek wil met fusietoets voorwaarden stellen aan schaalvergroting

Leerkrachten beginnen niet te stralen als het woord fusie valt en toch buitelde de ene schaalvergroting over de andere heen in het onderwijs. Medezeggenschapsraden stribbelden tegen en stelden eisen, maar konden het proces niet stoppen. Inmiddels staat in politiek Den Haag wetgeving op de agenda die fusies niet wil verbieden, maar wel aan voorwaarden binden. Staat de mr straks sterker met de uitslag van een fusietoets in de hand?
Elke fusie is een geval apart. Voor scholen die hun leerlingenaantal zien krimpen, kan samengaan met de concurrent de redding betekenen van in elk geval een deel van de werkgelegenheid. Uitbreiding van het aanbod, verleidelijke nieuwbouw en kostenbesparing zijn andere vaak genoemde argumenten. En ga daar dan maar eens tegenin.
Thea Hendriks zag het gebeuren op de middelbare school van haar kinderen: "Elke poging tot een discussie wordt al snel uitgelegd als vertraging. Het voorwerk blijkt al jaren gedaan. We waarborgen de eigenheid van de scholen, staat er dan in de akte van oprichting. Als mr heb je niet meer bevoegdheid dan advies geven of instemmen. Zelf een alternatief formuleren is vrij lastig. Het voorstel 'we doen niks' valt meestal niet goed. Argumenten als kleinschaligheid en het welbevinden van de leerling staan niet op de agenda."

In het primair en voortgezet onderwijs heeft de medezeggenschapsraad volgens de Wet medezeggenschap op scholen instemmingsrecht over fusies. In theorie betekent dat: geen instemming, plan van tafel. Maar in de praktijk lukte het menige mr de afgelopen jaren niet om een vuist te maken, als de hele raad zich al wilde verzetten tegen de stortvloed aan argumenten voor fusieplannen.

Op de rem
"Er moest iets gebeuren, want de onvrede over eerdere fusiebesluiten is groot", zegt Jasper van Dijk, lid van de Tweede Kamer voor de SP. De protesten uit het onderwijsveld vinden gehoor: vorig jaar zette staatssecretaris Van Bijsterveldt al de rem op fusies in het mbo en eind april stuurde minister Plasterk een wetsvoorstel over een fusietoets in alle onderwijssectoren voor advies naar de Raad van State. De mr krijgt hierin opnieuw een grote rol toebedeeld: zonder akkoord van het medezeggenschapsorgaan krijgen besturen het moeilijk om een fusie toch te realiseren.
Maar ook dan geldt dat de mr wel de kans moet kunnen grijpen, vindt Thea Hendriks, inmiddels lid van de gmr van Dunamare, een conglomeraat tussen IJmuiden en Schiphol met 22 scholen, 1750 medewerkers en 12.500 leerlingen: "Op de school van mijn kinderen is een mr-lid een keer komen uitleggen hoe goed de fusie zou zijn en dat was het dan. Andere scholen zijn in opstand gekomen. Niemand wilde deze fusie, er zijn drie negatieve adviezen uitgebracht. Maar het wezen van de medezeggenschap is toch dat je met elkaar in gesprek bent om op één lijn te komen. Je praat om iets te bereiken en dan kun je niet blijven zeggen 'we doen het niet.' Bij een besturenfusie weet je als ouder meestal niet waar het over gaat en als leerkracht is het ook lastig. Je bestuur wil iets, maar hoe en waarom? Wij hebben weinig grip op raden van bestuur en raden van toezicht."

Zand tussen de raderen
Maar niet elk verzet is kansloos: in Leiden heeft het bestuur van tien protestants-christelijke basisscholen de handen vol aan verzet tegen een beoogde fusie met het Visser 't Hooft-lyceum. De beide schoolverenigingen voor primair en voortgezet onderwijs streefden onder leiding van rector Kuurman al ruim twee jaar naar een fusie, maar er kwam zand tussen de raderen door verzet van diverse medezeggenschapsraden. Daarmee lijkt de fusie nog niet van de baan: volgens de laatste berichten van het bestuur in het primair onderwijs pakt een nieuwe projectgroep de draad weer op. Of de nieuwe fusietoets van Plasterk daarbij van pas komt, hangt af van het tempo in Den Haag.
Protest klonk ook in Eindhoven, waar het bestuur van Salto twee vliegen in een klap dacht te slaan door een krimpende zwarte school (De Zevensprong) te laten fuseren met een bloeiende witte, de Klimboom. Beoogd resultaat: iets wezenlijks ondernemen tegen de segregatie en behoud van de met opheffing bedreigde Zevensprong.
De mr van De Klimboom weigerde in maart een intentieverklaring te steunen, zoals door Salto gevraagd: te veel onduidelijkheden. Het bestuur heeft het voorstel nu 'in heroverweging' genomen.

Fusiewaakhond
Ook goed lopende fusieprocessen vragen veel tijd en inzet, is de ervaring van Philippe Abbing, voorzitter van de mr van Het Baken in Almere: "Ik ben er nu al twee enorm boeiende jaren mee bezig, maar ik kan nog niet tippen aan de kennis van onze externe deskundige." Hij zit niet met spanning te wachten op de toetsplannen van het rijk. Op Abbings school, die verwikkeld is in een fusie met het zeven keer zo grote Amarantis uit Amsterdam, heeft de mr het proces al stevig in handen. Meetbare doelen en heldere afspraken, daarop hamert de raad keer op keer. "De diversiteit van het onderwijs is een hoofdzaak bij fusie. Acht van de tien fusies mislukken, omdat niemand van tevoren de richting weet. Het gaat om specifieke, meetbare en concreet geformuleerde doelen waarbij een externe partij de vinger aan de pols houdt. Bij ons staan de doelen in een regienota. We hebben een regieteam met de externe deskundige, voorzitter mr, bestuur en directie om de voortgang in de gaten te houden. Dit jaar doen we twee keer met de externe deskundige de evaluatie. Ik heb daar geen fusiewaakhond à la de NMA voor nodig."
Dé fusievalkuil volgens Abbing: "Je bent altijd met toetsen op de grote lijnen bezig. Fusies moet je doen om er samen gelukkiger van te worden. Er moeten goede dingen zijn waar je niet drie jaar op hoeft te wachten. De menselijke toets ligt bij de vakbonden, de mr moet erop toezien dat het gaat over beter onderwijs en een eerlijke verdeling."

Toets én rapportage

Het wetsvoorstel scholenfusie is nog niet openbaar gemaakt, maar het ministerie heeft wel de grote lijnen gepubliceerd. Na advies door de Raad van State is het woord aan de Tweede Kamer over de volgende uitgangspunten en procedures:
• 
De invloed van medezeggenschap op de schoolorganisatie wordt verruimd;
• 
De menselijke maat staat voorop: overzichtelijke organisaties en korte lijnen van besluitvorming;
• 
De initiatiefnemer van de fusie moet een fusie-effectrapportage opstellen over noodzaak, kosten en baten, alternatieven, tijdschema, keuzevrijheid en communicatie;
• 
De medezeggenschapsraad moet akkoord gaan; verzet de mr zich, dan kan het bestuur de zaak naar de geschillencommissie brengen;
• 
De minister kan een adviescommissie raadplegen en geeft hierna toestemming voor de fusie, tenzij die de variatie in het onderwijsaanbod belemmert of wanneer de procedure onzorgvuldig is uitgevoerd.

De plannen passen bij de richting die de AOb vorig jaar aangaf in haar reactie op de toen door de Onderwijsraad geopperde fusietoets: als tijdens de voorbereidingen blijkt dat de fusie negatieve gevolgen heeft voor de kwaliteit van het onderwijs en de positie van het personeel, moet de medezeggenschapsraad de rijdende trein kunnen stoppen.

Verschenen in Infomr 2/2009

Gepubliceerd 2012-12-01 12:00:00

Sleutelwoorden

Deel dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren