Oppotten: 'Hoe ver ga je mee in de spaardrang van de directie'

‘Scholen potten miljoenen op': de krantenkoppen logen er niet om, eind vorig jaar. Hoe reageren medezeggenschapsraden op zulk nieuws? En hoe zouden ze móeten reageren volgens een financieel expert?

"Wij stonden in de top-3 van rijkste scholen", zegt Henk Sinck, voorzitter van de mr op de Bonifatiusmavo in Emmeloord. En eigenlijk vonden ze dat als mr wel leuk, zegt hij er achteraan. "Het was voor ons geen verrassing. Het was bekend dat we erg veel geld hadden, de vorige directeur was heel zuinig, er is veel gereserveerd." De laatste vijf jaar hield de Bonifatiusmavo gemiddeld meer dan 10 procent over van de 1,3 miljoen euro die het ministerie van Onderwijs jaarlijks overmaakt. Eind 2004 stond er meer dan 830.000 euro op de bank, ontdekte het Onderwijsblad van de AOb, dat de financiële gegevens van scholen achterhaalde en publiceerde.

Nieuwbouw
De mr wist ervan en vond het eigenlijk wel prettig, herhaalt Sinck, die zelf aardrijkskunde en Duits geeft op de school, en bovendien decaan is. "Zo'n bedrag is relatief", vindt hij. "Als het goed is gaan we binnenkort nieuw bouwen, dan is het geld zó op. De gemeente zet het gebouw neer, maar we kunnen de nieuwbouw straks prachtig en met de modernste middelen in gaan richten, omdat we zo zuinig zijn geweest."
Elk lokaal krijgt straks bijvoorbeeld een smart board, zo'n nieuw digitaal schoolbord. Sinck: "Als mr vinden we het ook wel prettig dat er reserves zijn: wanneer personeel langdurig ziek wordt, of de aanmeldingen van nieuwe leerlingen wat teruglopen, zoals nu het geval is: dan kan de boel gewoon door blijven draaien."
Minder amused over zijn positie in de lijst van extreem rijke scholen was Geurt Smink, voorzitter van de mr van christelijke scholengemeenschap Willem de Zwijger in Schoonhoven. Natuurlijk wist hij al van de financiële reserves, zegt Smink: "Het is een terugkerend punt van ruzietjes tussen de mr en de directie. De bonden adviseren maximaal 5 procent van de lumpsum te reserveren voor calamiteiten, onze directie vindt dat te weinig." Zijn directie houdt een reserve aan die richting de 10 procent gaat. Smink: "Dit punt komt dus elk jaar terug in de discussie. Dat moet dan maar. Het éne jaar slepen we er als mr meer uit dan het andere."

Risico's afwegen
Het financieel-strategisch inzicht van veel mr's laat nogal te wensen over, vindt Jan Waal, bedrijfseconoom en eigenaar van Bureau Ratio, een bedrijf dat veel ondernemingsraden financieel adviseert. "Het gaat om het afwegen van de risico's die gelopen worden, en de mogelijkheden die worden gemist."
Zijn ervaring: een bestuurder wil graag oppotten, de mr besteedt het geld graag zo goed mogelijk aan onderwijs. "Hoe ver ga je als mr mee in die spaardrang van de directie? Daarvoor moet je als mr goed zicht hebben op strategische besluiten, het investeringsbeleid kunnen doorgronden."
De mr's zien nogal wat door de vingers, vindt Waal. "Het kan toch niet dat je als school wel een nieuw gebouw neer laat zetten van 50 miljoen euro, maar geen klassen wilt maken die kleiner zijn dan 32 leerlingen? Daar moet je als mr voor gaan liggen."
Zijn bureau geeft onder meer cursussen aan ROC's, en 'als vader en belastingbetaler' schrikt hij zich kapot, zegt Jan Waal. "Ik vind het triest. Scholen gaan gewoon bovenop die pot geld zitten in plaats van het te besteden aan onderwijsvernieuwing."
De bedrijfseconoom snapt soms echt niet wat scholen beweegt: "Krijg ik te maken met een ROC dat druk aan het bezuinigen is op het onderwijs, terwijl ze 300 miljoen aan reserves hebben. Dat is míjn geld, als belastingbetaler. Ik vind het schandalig."
Sommige scholen, bijvoorbeeld instellingen met veel onroerend goed in grote steden, hebben volgens hem een vermogenspositie waar een beursgenoteerde onderneming trots op zou zijn. Maar bij een school hoort zo veel vermogen niet vast te zitten in beton. Jan Waal: "Zo'n bedrijf loopt risico's: die weet niet wie z'n klanten zijn over tien jaar, een school wél."

Niet zuinig doen
Scholen die tientallen miljoenen op de plank hebben liggen voor nieuwbouw: waanzin, vindt econoom Waal. "Je moet een nieuwe school toch niet contant willen afrekenen? Wie doet dat nou? Je moet het geld voor onderwijs besteden aan de generatie die nu op school zit en niet zuinig aan doen omdat je een huis wilt bouwen voor de volgende generatie."
Mr's moeten beseffen dat hun gesprekken met de directies defi nitief niet meer gaan 'over de aanschaf van postzegels'. "Leden van medezeggenschapsraden moeten zich echt scholen. Leren om strategisch te denken. Ze moeten het spel begrijpen en hun positie bepalen. Natuurlijk kun je mee blijven neuzelen over de postzegels, maar je kunt ook op een ander niveau insteken. Je moet als mr een beeld hebben welke kant het op moet gaan met een school, je het 'begrotingsdenken' eigen maken. Anders worden er veel keuzes gemaakt zonder dat je daarbij betrokken bent."
Toch is het aanleggen van flinke financiële reserves zo gek nog niet, vindt Johan Tazelaar, voorzitter van de mr van het Stedelijk Dalton College in Zutphen. Ook zijn school kwam voor in de lijstjes met buitensporig sparende scholen. "Maar de situatie is inmiddels drastisch veranderd'', zegt Tazelaar. "We zitten nu met een tekort van een half miljoen." De voltallige directie stapte door omstandigheden op, er moesten twee interimbestuurders worden aangetrokken, er werden vertrekpremie's betaald en 'de nodige externen zijn ingehuurd'. Johan Tazelaar: "Dat kost veel geld. Zo simpel is dat." De mr zit er volgens Tazelaar nu 'bovenop': "We hebben al twee keer de toelichting op het financiële beleid teruggestuurd naar de directie, omdat we er niet mee akkoord gingen. Te veel onduidelijkheden."

Cursus maakt pro-actief
Tazelaar erkent dat zijn mr in het verleden tekort schoot op het gebied van financiële kennis. "Daar zijn we inmiddels hard mee aan de slag. Ik heb vorig jaar een tweedaagse cursus gevolgd, bestemd voor mr's en schoolleiders, en dat vond ik heel zinnig. We willen als mr echt actief aan deskundigheidsbevordering binnen onze club gaan doen. We zijn van reactief echt pro-actief geworden. Ik weet zeker dat we het snel door zouden hebben als er zich weer zoiets voor zou doen wat tot financiële problemen leidt."
Je moet als mr ook continu bij de les blijven, adviseert Tazelaar: "We hadden met de directie afgesproken dat we kwartaalrapportages zouden krijgen van het financieel beleid, dat verwatert dan weer van hun kant. We springen er dan bovenop, en nu is dat weer toegezegd." Goed gedaan? Dat zou je als minister van Onderwijs toch niet moeten willen, vindt econoom Jan Waal: "Reserves gebruiken voor vertrekpremies? Dat is toch waanzin? Dat je een slecht functionerende bestuurder geld geeft dat voor het onderwijs aan je kinderen bestemd is?"

Wat zegt de wet?

Het schoolbestuur is sinds 1 januari verplicht om uit zichzelf voor 1 mei de mr te informeren over de hoogte van de jaarlijkse middelen die door het ministerie worden overgemaakt.
Een actieve (g)mr hoeft niet lijdzaam af te wachten: met de brin-code van de school kan iedereen bij de site waarop de bekostigingsbeschikkingen staan: www.cfi.nl, kies instellingsinformatie. Daar zijn alle fi nanciële cijfers van de betreffende school te vinden, en die kunnen bovendien worden vergeleken met gegevens van andere scholen.
Ook is het bestuur sinds de invoering van de nieuwe wms verplicht om de mr voor 1 juli het jaarverslag geven, waar ook de jaarrekening deel van uitmaakt. Zo worden dus de jaarlijkse uitgaven duidelijk, maar ook de opgebouwde reserves: zowel algemene reserves als bestemmingsreserves, dat zijn de potjes met een vastgesteld doel.
De nieuwe wet regelt ook dat mr-leden het recht hebben om advies te geven bij alle besluiten die betrekking hebben op de vaststelling of wijziging van het beleid wat betreft de bestemming van het geld. Wijzigingen dienen ter advisering te worden voorgelegd.
Een gmr zou bijvoorbeeld kunnen oordelen dat een bezuiniging op het personeel weliswaar te begrijpen valt omdat er minder geld is, maar dat die dip anders opgevangen zou moeten worden. Een mogelijkheid is het aanspreken van de algemene of bestemmingsreserve.

Openheid helpt

Het Amsterdams Lyceum kwam eind vorig jaar, vlak nadat het thema oppotten uitgebreid in de media was behandeld, uit zichzelf met een populaire en toegankelijke publieksversie van allerlei financiële gegevens. Dat stuk kwam aan de orde op een speciaal belegde plenaire vergadering met als thema: 'oppotten of potverteren'.
Charles France, beleidsmedewerker op het Amsterdams Lyceum en schrijver van dat stuk: "Wij horen ook bij de rijke scholen. Naar aanleiding van de commotie vond ik het nodig om ons pro-actief op te stellen. Wat zit er in onze pot, en hoe gaan we daar mee om. Die openheid vinden we belangrijk. Ons personeel komt ook op verjaardagsfeestjes, en wordt met dat oppotten van scholen om de oren geslagen. Dan wil je dat ze goed weerwoord hebben. Je wilt de stemming op school ook goed houden."
De rijkdom van zijn school zit 'm vooral in het eigendom van het onroerend goed, zegt France. "We hebben alles opnieuw laten taxeren, en het is anderhalf keer meer waard geworden. Daar kan ik natuurlijk weinig aan doen." Volgens France heeft de openheid veel onrust weggenomen, en bovendien: "Voor personeel is het ook prettig om te weten dat ze werken in een financieel gezonde omgeving. Zo is het natuurlijk ook wel weer."

Verschenen in Infomr 1/2007

Gepubliceerd 2012-12-01 12:00:00

Deel dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren