Roosters onder vuur: Schooltijden, werktijden, onderhandelingstijden

Op vrijdagmiddag geen lessen, dezelfde werktijden voor onderbouw én bovenbouw, geen gedoe met vervanging van ADV. Schooltijden volgens het Hoornse model rukken op in het primair onderwijs nu deze indeling wettelijk mogelijk is gemaakt. Maar hoe aantrekkelijk de nieuwe variant ook klinkt, een mr hoeft die niet klakkeloos te omarmen.
Tijden en taken
De musical, de sinterklaasviering, klusjes voor de schoolorganisatie, maar ook bijscholing. Het zijn allemaal taken die een leerkracht heeft naast het lesgeven. Ze verdelen uit de losse pols is niet meer van deze tijd. Welke taken zijn er allemaal? Dat moet vermeld staan in het taakbeleid dat iedere school voor primair onderwijs moet hebben. De werkgever moet sinds augustus 2006 de taken inventariseren en er een urennorm aan koppelen. De personeelsgeleding van de gmr heeft instemmingsrecht, dus op bovenschools niveau. Maar ook bij een verandering van schooltijden, komt het taakbeleid in de praktijk bijna vanzelf aan de orde.
Wat is een verandering van beleid? Niet dat de sinterklaasviering onder de hoede van een andere leerkracht komt. Maar wie de taken in kaart brengt en de vaststelt hoeveel uren ze kosten, is duidelijk wel bezig met een ander beleid.
Verder dient bij de bespreking van taakbeleid de gmr in elk geval alert zijn op een eerlijke verdeling van de werklast. Beginnende leerkrachten, coachende teamleden en senioren dienen verlichting van hun werklast in lesuren te krijgen.
Dat is nog redelijk eenvoudig vast te stellen. De echte vuurproef komt bij de volgende stap, de inventarisatie van alle schooltaken en de daaraan gekoppelde werkuren. Daar is de pmr per school aan zet. Is de bestuurder een taak vergeten? Klopt het toegewezen aantal uren en is dat ook voldoende om een taak goed voor te bereiden? Evaluatie en nazorg, is daarmee rekening gehouden? Zulke vragen kunnen de leerkrachten in de mr niet allemaal zelf beantwoorden. Terugkoppelen naar het hele team is een aanrader bij elke discussie over taakbeleid. Is de behandeling in de personeelsgeleding van de mr naar ieders tevredenheid voltooid, dan krijgen alle teamleden er nogmaals mee te maken: voor de zomervakantie moet met ieder personeelslid het takenpakket en de gezamenlijke en individuele scholing van het komende schooljaar zijn besproken en schriftelijk vastgelegd. Dat is een individuele kwestie waar de mr niet bij betrokken is.
Op de openbare basisschool Prins Willem Alexander in Beusichem was de beslissing snel genomen: "Met de mr waren er eigenlijk geen punten van discussie'', zegt adjunct-directeur Els van 't Veer. "We zitten alleen nog met de naschoolse opvang op vrijdagmiddag, dat is nog niet helemaal opgelost."
Hoeft ook niet, want de invoering van nieuwe schooltijden verloopt geleidelijk. De onderbouw begint, en pas als de lichting-2006 naar groep vijf gaat, komt de bovenbouw aan de beurt voor de verandering.
Op de PWA in Beusichem hebben ook de kleuters nu een lange woensdagochtend les: van half negen tot half een. Dat houden de kleintjes vol doordat ze én gym krijgen én een keer naar buiten gaan om te ravotten. "Zo loopt het soepel.
De onderbouw had eerst les tot half twaalf op woensdag, dat was eigenlijk te kort. En de versnippering door adv is verleden tijd, we kunnen nu weer vasthouden aan ons principe dat er niet meer dan twee leerkrachten in een groep zijn." Leerkrachten, kinderen, ouders, voorzover Van 't Veer weet is iedereen tevreden. "Het biedt ouders ook de mogelijkheid om op vrijdagmiddag al weg te gaan voor een lang weekend."

In traditionele schoolroosters krijgen de groepen vijf tot en met acht meer lesuren dan de onderbouw. Die extra uren leiden bij de leerkracht tot compensatierechten: adv-dagen, in overleg op te nemen. De klas krijgt geen vrijaf maar leert door onder leiding van een vervanger.
Het Hoornse model, ontwikkeld door een onderwijsambtenaar die alle geregel met vervanging meer dan zat was, brengt alle adv-rechten onder op de vrijdagmiddag. Het idee: laat de onderbouw langer op school blijven en de bovenbouw wat korter zodat iedereen per jaar 940 uur les geniet. Veel eenvoudiger roosters, broertjes en zusjes hoeven niet meer op elkaar te wachten, teamvergaderingen zijn simpeler te plannen.
Doen? Niet met de ogen dicht, vindt sectorbestuurder Hélène Jansen van de AOb. "Wees alert waarmee je instemt. Andere schooltijden hebben consequenties voor de werktijden."
De naar keuze in te delen adv-dag inruilen voor een altijd vrije vrijdagmiddag hoeft niet voor iedereen een verbetering te zijn. De onderbouw langer lesgeven op woensdagochtend, een andere veel voorkomende aanpassing, kan sommige leerkrachten misschien wel heel slecht uit komen. Jansen: "Ik heb niet de indruk dat dit model grootschalig wordt ingevoerd. Maar het kan dit voorjaar wel overal aan de orde komen."
Welk rooster een basisschool ook kiest, het is in elk geval belangrijk dat personeel er doordacht zijn zegje over doet. In een klap de werktijden regelen voor een hele groep scholen is misschien makkelijk voor grote besturen en directies, maar de AOb adviseert medezeggenschapsraden om de beslissing niet uit handen te geven. "Je kunt dit soort beslissingen best op de werkvloer per school nemen. Schooltijden hebben ook te maken met de positie in wijk of buurt en met het pedagogisch concept."
Centrale beslissingen over schooltijden zijn eigenlijk onmogelijk, zelfs als het personeel zich laat ompraten. De bedoeling van de wetgever is dat het bestuur per school de ouders raadpleegt over de veranderingen. Stemmen zij niet in, dan gaat de wijziging niet door. Het is dus alleen maar logisch dat het bestuur ook het personeel op schoolniveau informeert en laat adviseren en instemmen.
Maar weten de ouders en personeelsleden dat wel? En als ze het weten, kunnen ze dan een vuist maken? In Zaandam liepen de gemoederen in maart hoog op bij Opoz, de bestuurscommissie van 26 openbare basisscholen. Die wil het Hoornse model overal invoeren omdat het zo handig is voor de afwikkeling van adv-rechten. De Zaanse schooldirecteuren en de bestuurscommissie dachten hun slag te slaan via de gemeenschappelijke mr en die wilde best meewerken. Maar per school liggen de meningen verschillend, ontdekten sommige leerkrachten en ouders. Enkele medezeggenschapsraden kwamen in actie en eisten een beslissing per school.
Even zag het ernaar uit dat gmr en Opoz hun zin zouden doordrijven. Maar toen tijdens de beslissende gmr-vergadering het woord Geschillencommissie een paar keer viel, vroeg de directeur om schorsing voor overleg. "En toen trokken ze de adviesaanvraag in", zegt mr-lid Marc de Best van De Jagersplas, een van de scholen die zich verzette tegen een regeling van bovenaf. Wat valt hiervan te leren?
"Dit onderwerp had nooit tot een bovenschools punt verklaard mogen worden. En de wens om nieuwe schooltijden in te voeren vanwege economische redenen gaat lijnrecht in tegen de notitie van de minister. Nieuwe tijden mag je invoeren in het belang van het kind, niet om organisatorische problemen van de school op te lossen."
Adjunct-directeur Ton Versteeg van Opoz blijft van mening dat vaste modellen handig zijn voor de naschoolse opvang: "Ik bagatelliseer de aanpassingen niet, maar het was wel een helder voorstel. We hadden de weerstand niet verwacht." Met de verschillen tussen zijn scholen die nu ontstaan, heeft hij geen problemen: "Inspraak is ook een groot goed. Het zij zo."
De verhouding tussen mr en gmr heeft in Zaandam een flinke deuk opgelopen. De Best: "Wij willen een betere vertegenwoordiging. Een gmr moet wel ruggespraak houden in dit soort zaken. Gelukkig moet er vanwege de nieuwe wet toch een ander statuut komen."

Nederland gaat lang naar school

Met gemiddeld 940 lesuren in het basisonderwijs per leerjaar, staat Nederland wereldwijd in de kopgroep. Het kan altijd meer: in Mexico en de Verenigde Staten zit de schooljeugd ruim duizend uur per jaar in de bankjes. Minder komt vaker voor, tot slechts 534 uur per jaar in Japan.
Vijf dagen per week naar school is gebruikelijk, zesdaagse schoolweken komen nog voor in Luxemburg, Italië, Oostenrijk en Portugal. Daalt de schoolweek naar vier dagen, dan is dat meestal het gevolg van geldgebrek en lerarentekort. Dit is te zien in Engeland, Wales en in een aantal staten van Amerika. Daar zijn het de hoge kosten van de gele schoolbussen die verleiden tot kortere werkweken die wel lange dagen tellen.
In het basisonderwijs staat de Nederlandse leerkracht 56 procent van de werktijd voor de klas, in het voortgezet onderwijs zakt dat naar 42 procent. De Nederlandse normjaartaak van 1659 uur ligt iets onder het gemiddelde van de OESO-landen. Hoewel Japanse leerkrachten veel minder voor de klas staan, worden ze geacht meer te werken: 1960 uur per jaar. Een werkbelasting van 1800 uur of meer is er ook in Oostenrijk, Hongarije, Australië, IJsland en Turkije.

[Bron: Education at a glance 2006, www.oecd.org]

Er moet natuurlijk wel iets te kiezen zijn

Leuk, zo'n nieuwe wet met nieuwe mogelijkheden. Maar directeur Hans Velvis van basisschool De Boskriek in het Gelderse Wijchen kan zijn mr niets voorleggen behalve de keus om op de oude voet door te gaan.
"Ik heb geen wisselgeld omdat de leerlingenaantallen teruglopen. De twee schoolbesturen hier hadden de ambitie om overal hetzelfde model rooster in te voeren. Dat zou nuttig zijn, bijvoorbeeld voor de logistiek van de buitenschoolse opvang. En voor de begeleiding: je weet wanneer leerlingen op straat zijn en wanneer ze op school moeten zitten. Het hoeft niet dat Hoornse model te zijn. Er zijn hier veel scholen die gelijke lestijden voor bovenbouw en onderbouw als een bezwaar zien."
Uiteindelijk kwam hij bij zijn mr met wat lichte verschuivingen in de roosters zodat ook De Boskriek zich houdt aan de regel: niet meer dan zeven vierdaagse werkweken per jaar voor de bovenbouw. "Ik heb het mijn mr uitgelegd en er was veel begrip."
 
Verschenen in Infomr 1/2007

Gepubliceerd 2012-12-01 12:00:00

Sleutelwoorden

Deel dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren