Tem de zonnekoningen vanaf nu

De Wet medezeggenschap op scholen gaat erop vooruit in het najaar. Met dat vooruitzicht is er voor de mr nu werk aan de winkel: pas op met lang lopende afspraken die de bestuurder nog onder de oude regels wil maken. Kijk vooruit naar de nieuwe mogelijkheden, adviseert de AOb.

 

De benaming 'versterking bestuurskracht' voor de aanpassingen in de wetgeving is een slimme keuze: wie kan daar nu tegen zijn? Toch was er een urenlang kamerdebat voor nodig in twee sessies. De bekrachtiging door de Eerste Kamer is een kwestie van tijd en dan volgt de handtekening van koning Willem-Alexander. Komt er geen kink in de kabel, dan werkt het onderwijs vanaf augustus met de nieuwe regels. Vijf belangrijke gevolgen voor het primair en voortgezet onderwijs:
• Meer invloed van de mr op benoeming en ontslag van bestuurders
• Vaker overleg van de mr met de raad van toezicht
• De mr kan ook naar de geschillencommissie als het bestuur de medezeggenschap aan zijn laars lapt
• Over de kosten van medezeggenschap hoeft niet meer eindeloos te worden onderhandeld
• Elke vo-school moet zich extra inzetten om de medezeggenschap door leerlingen te bevorderen

Dit alles is het gevolg van een jarenlange discussie over betere medezeggenschap en hogere kwaliteit van schoolbesturen. De ondergang van Amarantis en ROC Leiden liet in die periode zien hoe colleges van bestuur en raden van toezicht verblind kunnen raken als zij onvoldoende tegenspel krijgen van de werkvloer en uit de samenleving. Om de weerbaarheid tegen zulke zonnekoningen te verbeteren is meer nodig dan de aangevulde wetgeving. Mr-leden kunnen nu al aan de slag om hun kennis bij te spijkeren en hun vaardigheden te vergroten, zegt AOb-adviseur medezeggenschap Marcel Koning. En voor het inspelen op de meeste nieuwe mogelijkheden hoeft de mr niet te wachten tot de wet formeel is afgekondigd.

1 Benoeming bestuurders

Vanaf augustus verplicht, maar nu al mogelijk: als er een vacature ontstaat in het college van bestuur, ligt het voor de hand een profiel van de gewenste kandidaat op te stellen. Over de inhoud van zo'n profiel kan de raad van toezicht nu al vrijwillig advies vragen aan de mr, vanaf augustus is het verplicht. De benoeming zelf blijft een bevoegdheid van de raad van toezicht, met de bestaande verplichting om eerst advies aan de medezeggenschap te vragen. Meestal zal dit een zaak van de gmr zijn. De Tweede Kamer heeft op voorstel van CDA en ChristenUnie hier nog een mr-bevoegdheid aan toegevoegd: er moet straks ook een vertegenwoordiging van de medezeggenschap komen in sollicitatiecommissies voor een bestuurdersvacature. Het personeel is een drager van de identiteit van de instelling, redeneren de partijen en de 'afnemers' van onderwijs heb.ben groot belang bij kwalitatief goed bestuur. Daarom is het logisch dat zij de raad van toezicht assisteren bij de selectie van een nieuwe bestuurder. De beslissende stem blijft bij de raad van toezicht. Als die afwijkt van de adviezen van de mr-leden of binnen de sollicitatiecommissie zijn zin doordrukt, moet de raad van toezicht dat besluit wel kunnen verdedigen, tot de geschillencommissie aan toe. De AOb adviseert mr-leden om nu al hun inzicht in benoemingskwesties en bestuursprofielen te vergroten, zodat de nieuwe adviestaken niet als een verrassing komen. En op scholen waar de komende maanden een dergelijke vacature ontstaat, is het aan te raden om alle adviesbevoegdheden alvast uit te proberen. Mocht de raad van toezicht daar nog niet aan toe zijn, dan kan de mr de afhandeling van een vacature altijd op de agenda zetten van de overlegvergadering met de bestuurder en deze indringend vragen om de mr-boodschap over te brengen aan de toezichthouder.

2 Overleg met raad van toezicht

De vaak gehoorde bewering dat een mr voldoende heeft aan de vaste overlegpartner op directieniveau, zodat er geen gesprek met de raad van toezicht nodig is, kan de vuilnisbak in. Minstens twee keer per jaar moeten de medezeggenschap en de raad van toezicht elkaar spreken, schrijft de wet straks voor. Het Advies 'goede medezeggenschap' geeft enkele aanknopingspunten voor de agenda: de kwaliteit en de toekomst van het onderwijsaanbod, het financieel en het strategisch beleid, maar ook het functioneren en de beloning van het college van bestuur. Om de kwaliteit van de bestuurder te kunnen beoordelen, is het volgens de wetgever van belang dat de toezichthouders weten wat er speelt onder personeel, ouders en leerlingen. Die informatie kan niet alleen via de filter van de directie of het college van bestuur komen.
Afspraken over het gesprek met de raad van toezicht zijn vast te leggen via een aanpassing van het medezeggenschapsstatuut en -reglement. Denk daarbij goed na over de vraag of alleen de gmr toegang tot de toezichthouder heeft, en hoe de gmr ervoor zorgt dat vragen en opmerkingen van de aparte mr's niet verloren gaat. Een gezamenlijke delegatie is ook denkbaar, wanneer de organisatie daar niet te groot voor is.
De AOb vindt dat overleg tussen de raad van toezicht en de mr alleen zin heeft als de bestuurder buiten de deur blijft, zodat er vrijmoedig en open over diens functioneren gesproken kan worden. De bestuurder komt zelf immers voldoende aan zijn trekken tijdens zijn eigen overleg met mr en rvt.
De minister denkt er net zo over, bleek tijdens het Kamerdebat. Mocht er informatie van de bestuurder nodig zijn om het overleg zin te geven, dan kan hij of zij altijd nog worden uitgenodigd om een toelichting te geven.
Vindt de raad van toezicht dit nog een moeilijk punt? Wijs de rvt-leden er dan gerust op dat zij ook een wettelijke taak hebben om toezicht te houden op de naleving van de medezeggenschap. En leg desnoods uit sommige bestuurders het prettigst werken als ze erin slagen de mr mak als lammetje te houden, wat niet bevorderlijk is voor het noodzakelijke tegenspel. Probeer een aarzelende raad van toezicht er allereerst van te overtuigen dat medezeggenschap van belang is voor de school. Als dat idee eenmaal wortel schiet, krijgt de bestuurder het vanzelf te horen bij zijn eigen bijeenkomst met de raad van toezicht.

3 Naleving en nietigheid

Een bestuurder die zich weinig van de medezeggenschap aantrekt, bijvoorbeeld door instemmingsrecht van de mr te negeren, kan dat blijven doen tot de nieuwe regels echt in werking treden. Dat is vervelend, want de mr moet in zo'n geval met een advocaat naar de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam. De laagdrempelige nieuwe bevoegdheden van de Landelijke Commissie Geschillen Wms treden pas in werking als de verbeterde wet is afgekondigd in het staatsblad. Maar een bestuurder die nu nog willens en wetens de rechten van de mr aan z'n laars lapt, heeft bij de commissie dan heel wat uit te leggen. De commissie kan dwarsliggers straks een dwangsom opleggen. Als een mr merkt dat zijn instemmingsrecht wordt genegeerd, kan de raad het bestuursbesluit laten vernietigen. Betere naleving van de wet is bijvoorbeeld van belang voor de gevallen waarin scholen op onjuiste wijze nieuwe directieleden benoemen. Dat kwam de afgelopen jaren meerdere keren voor, inclusief de vaststelling van de geschillencommissie dat de gevolgde werkwijze niet in de haak was. Tot nog toe was het eindresultaat dan dat de benoemde persoon toch bleef zitten. Dat kan na de zomer veranderen, met een forse schadepost voor het bevoegd gezag als gevolg. Die route wil ook een mr natuurlijk liever niet bewandelen. Maar het is goed te weten dat de drukmiddelen bij noodgevallen beschikbaar zijn, vindt de AOb.
4 Kosten en faciliteiten
Net zoals lesgeven, besturen en toezicht houden kost ook medezeggenschap tijd. Het is onderdeel van het werk en dus moet de organisatie er uren voor vrij maken en een activiteitenbudget beschikbaar stellen. De nieuwe wet houdt de financiering simpel, net als bij ondernemingsraden: de mr krijgt voortaan alle redelijkerwijs noodzakelijk te maken kosten vergoed. Vindt de mr een cursus nodig, moet er een externe adviseur komen of loopt een geschil zo hoog op dat juridische bijstand noodzakelijk wordt? De kosten komen voor rekening van de organisatie. Daar hoeft geen aparte regeling voor te worden gemaakt, zoals nu nog het geval is. Maar let op, zegt mr-adviseur Marcel Koning: de wet kent ook de optie om een gelimiteerd budget af te spreken. Doe dat niet, want als dit geld door onverwachte ontwikkelingen opraakt, mag het bestuur al het meerdere weigeren. Zeker extern advies en juridische bijstand vallen niet altijd te voorzien en deze kosten zijn daarmee lastig te begroten. Spreek dus geen vast budget meer af. Als zulke afspraken er al liggen, is het advies om ze zo snel mogelijk te schrappen en over te stappen naar de wettelijke regel van volledige vergoeding voor alle redelijkerwijs noodzakelijke kosten.
Specifiek voor een gmr is ook aandacht nodig voor de faciliteiten in uren. In grote organisaties telt een gmr standaard veel leden, die allemaal minimaal 60 uur mogen besteden volgens de cao. Verklein je de gmr om efficiënter te werken, dan kunnen de overblijvende leden niet toe met 60 uur, want zij moeten meer taken vervullen. Zoek daarom naar de gulden middenweg: het totaal aantal uren kan omlaag, maar de werklast moet draaglijk blijven.

5 Ruimte voor leerlingen

Sommige vo-scholen maken echt werk van de leerlingen in hun mr, maar dat is een minderheid. Om de stem van de leerlingen beter te laten horen wil de Tweede Kamer voortaan op elke school leerlingenparticipatiebeleid, waarbij de leerlinggeleding in de mr instemmingsrecht heeft. Zulke participatie hoeft niet alleen plaats te vinden binnen de mr; een leerlingenraad is net zo waardevol, als er maar een manier is waarop de afnemers van het onderwijs mee kunnen praten. De school moet in dat beleid ook iets zeggen over de manier waarop leerlingen les krijgen in de praktijk en theorie van participatie en informatie daarover hoort thuis in de schoolgids.

Begroting

Hoewel de AOb tevreden is met deze stappen voorwaarts, blijft de medezeggenschap in het primair en voortgezet onderwijs op één punt nog achter. In het hbo heeft de mr instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting, voor het mbo komt dat eraan met de nu aangenomen wetswijzigingen. Voor het po en het vo bleek in de Tweede Kamer op dit moment geen meerderheid voor deze bevoegdheid. En dat is jammer, want het gaat in alle sectoren van het onderwijs om doelmatige besteding van belastinggelden, onafhankelijk van de schaalgrootte. Maar elke mr kan ernaar streven om adviezen over de begroting zo zwaar moge.lijk te laten wegen. Afspraken daarover kunnen in het medezeggenschapsreglement worden vastgelegd.

Verschenen in infomr 1/2016

Categorie

Deel dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren