Teugels meer in handen van leerkrachten

Regelzucht en ‘beheersdenken’ vanuit het schoolbestuur beperken vaak de professionele ruimte voor leraren om op eigen kompas te varen. De medezeggenschapsraad kan voor een kentering zorgen. Nieuwe ontwikkelingen maken het voor mr en bestuur mogelijk om de touwtjes meer in de handen te geven van de mensen om wie het gaat: de leerkrachten.
Tekst: Marcel Koning, AOb-adviseur medezeggenschap

Onderwijsorganisaties hebben de afgelopen jaren steeds meer zelfstandigheid gekregen van 'Den Haag'. Bij die uitgebreide beleidsvrijheid van schoolbesturen horen ook grotere verantwoordelijkheden en risico's. Om die gevaren te beheersen, hebben bestuurders een decennium lang ingezet op fusies en schaalvergroting, vergezeld van meer en meer regels ter beheersing van de gang van zaken in hun scholen. Maar dat blijkt negatieve bijwerkingen te hebben. Leerkrachten hebben last van deze veranderingen. Zij krijgen drukkende administratieve verantwoordingsplichten opgelegd. Meer en meer regels verkleinen de professionele ruimte, om op basis van de eigen expertise te beslissen wat nodig is voor het geven van goed onderwijs. Zo neemt de werkdruk toe, met een hoog risico op uitval wegens burn-out; daarin is het onderwijs al jaren topscorer.
De ontwikkeling lijkt nu afgeremd te worden. Dat schept kansen om uit die negatieve spiraal te komen. Daarvoor is het nodig om de aansturing van de school te veranderen en de werknemers te activeren via een eerste stap naar hun eigen zeggenschap.
Medezeggenschap is in het leven geroepen om kritische tegenmacht te bieden aan de bestuurlijke autonomie. De discussie over het beleid van bestuur en directie hoort bij te dragen aan de totstandkoming van juiste keuzes. De medezeggenschap heeft voldoende instrumenten in de Wet medezeggenschap op scholen, zeker nu de Wms gezelschap krijgt van de Wet versterking bestuurskracht. Ook de politiek verwacht van de (g)mr tegenspraak, hebben de Tweede Kamer en de minister laten weten. Zij kijken in deze periode mee over de schouder van de medezeggenschappers.

Draagvlak

Kwalitatief goede besluiten nemen voor de school, het uiteindelijke doel van medezeggenschap, lukt alleen als het draagvlak bij management, personeel, ouders en leerlingen zo groot mogelijk is. Juist de mr verkeert in de ultieme positie om hieraan bij te dragen. Dat begint bij goed contact met de achterbannen en de mr die deze band goed organiseert zal merken dat de achterban zelf het meest krachtige instrument van de raad is. Organiseer meer dan het verstrekken van informatie. Het gaat ook om het vervolg: het mogelijk maken en aanmoedigen van betrokkenheid en participatie bij onderwerpen waarover de mr om een standpunt wordt gevraagd. Medezeggenschap is immers geen 'ding' van de mr alleen, maar een recht van werknemers, ouders en leerlingen om mee te denken over alles wat van belang is voor de eigen positie.
Voor veel personeelsleden gaan de belangen van de school, de leerlingen en goed onderwijs voor het belang van het team. Velen zijn bereid mee te denken en mee te praten, een betrokkenheid waar de personeelsgeleding in de mr op kan inspelen. Werkoverleg binnen teams is er geschikt voor, of denk anders aan een door de mr ingestelde klankbordgroep of commissie. Daar voelen heel wat collega's zich op hun plaats, zeker als de mr met het bevoegd gezag afspraken heeft gemaakt over de manier waarop zo'n groepje aan de slag gaat met een specifiek onderwerp. Wie weet krijgt een enkeling de smaak te pakken en groeit de interesse in het mr-lidmaatschap.

Verantwoordelijkheid

Medezeggenschap over de school organiseren in samenspraak met het team is ook voor het bevoegd gezag een uitdaging, zeker als dit de gedachte accepteert om een stap verder te gaan door een stukje zeggenschap in handen van het schoolteam te leggen. Sommige beslissingen over het schoolbeleid horen namelijk thuis bij de onderwijsprofessionals, ook al blijft het schoolbestuur altijd eindverantwoordelijk,. De werkwijze in de klas is bij uitstek onderdeel van de professionele ruimte die leraren nodig hebben, in teamverband en individueel.
Dat dit ook is doorgedrongen tot politiek Den Haag blijkt uit het het wetsvoorstel rond de invoering van het lerarenregister. Er komt meer 'regelruimte' voor eigen inrichting van taken en agenda. Dat helpt bij het bestrijden van de hoge werkdruk, blijkt uit onderzoek van TNO naar werkstress; op voorwaarde dat het bevoegd gezag meedoet aan deze kanteling van de zeggenschap zonder zelf alle touwtjes strak te houden.
De AOb raadt de pmr aan het voortouw te nemen om te komen tot concrete en gedragen afspraken over de professionele ruimte voor onderwijspersoneel.
Ontwikkeling van zulke afspraken via nieuwe vormen van participatie en inspraak betekent echter niet dat de mr zijn advies- en instemmingsrechten uit de Wms opgeeft. Net als het bestuur verantwoordelijk blijft voor de te nemen besluiten, houdt de mr zijn wettelijke taken en bevoegdheden. Op basis van het door de schoolbevolking opgebouwde solide draagvlak komen wel de beste besluiten tot stand, en datzelfde draagvlak maakt de uitvoering zo veel gemakkelijker.

Eerste stappen

De meeste middelen om het pad te betreden naar zelfstandiger medezeggenschap heeft de mr al en minister Bussemaker werkt aan het borgen van de menselijke maat in het onderwijs. Relevant zijn de taak van de mr om openheid en onderling overleg te bevorderen, en de gedragsankers over informatie, achterban en participatie uit het Advies Goede Medezeggenschap. In grote lijnen:
  • Bespreek de mr-plannen met de overlegpartner
  • Breng in kaart op welke niveaus in de organisatie nu beslissingen vallen
  • Informeer vanaf de eerste stap actief de achterban
  • Vraag iedereen steeds weer naar zijn of haar mening
  • Gebruik het enorme potentieel aan kennis van de schoolbevolking

Verschenen in infomr 4/2016

Categorie

Sleutelwoorden

Deel dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren